Niedziela 18-11-2018, imieniny Karoliny, Romana
 
Rek

UWAGA!

Drogi Czytelniku,

uprzejmie informujemy, że w związku z wejściem w życie Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych stworzyliśmy zgodną z nim politykę prywatności. Regulacje RODO zmuszają nas do wystąpienia z prośbą do Ciebie o zaakceptowanie jego postanowień, chociaż z praktycznego punktu widzenia nic się nie zmienia w sposobie korzystania z naszego serwisu.

Jedyną rzeczą, która może budzić Twoje obawy jest profilowanie. Wyjaśniamy, że w naszym przypadku, tak jak dotychczas, skutkuje ono wyłącznie tym, że jeśli uprzednio byłeś/aś na stronie jakiegoś biura podróży, to z dużym prawdopodobieństwem nasi zaufani partnerzy reklamowi tacy jak Google serwować będą banery z widokami złocistych plaż.

Prosimy zapoznać się z polityką prywatności stosowaną na naszej stronie i zaakceptować jej postanowienia.

Może później
Zamknij Zamknij
Reklama w Elblągu
Rek

Historia okolic Elbląga: Morawy, Jurki i Wandowo (odc. 124)

 
Elbląg, Historia okolic Elbląga: Morawy, Jurki i Wandowo (odc. 124) Dawny budynek szkolny w Wandowie (fot. arch. prywatne)
Rek

Kontynuujemy naszą wycieczkę po gminie Gardeja. Dziś odwiedzamy Morawy, Jurki i Wandowo. O tych trzech wsiach opowiada Karol Wyszyński, przewodnik elbląskiego PTTK.

Morawy
     Nie chodzi tu o krainę geograficzną położoną na terenie Czech, ani też o wieś położoną na terenie województwa mazowieckiego. Morawy to wieś tak, jak i inne omawiane dziś miejscowości, położona na terenie niegdyś podlegającym województwu elbląskiemu, a obecnie położone na terenie województwa pomorskiego, w powiecie kwidzyńskim i podległa gminie Gardeja.
     Miejscowość znajduje sięw pobliżu najwyższego wzniesienia powiatu kwidzyńskiego, mającego prawie 136 m n.p.m. i noszącego nazwę Marska Góra.
     Została ona założona w drugiej połowie XIV w. przez osadników niemieckich, prawdopodobnie na tak zwanym suchym korzeniu (nie istniały tu poprzednio żadne osady) i prawdopodobnie lokowana na prawie chełmińskim.
     Właściciele wsi dość często się zmieniali, byli nimi między innymi w 1378 Chocibór z Richinbergu, a niemal dwadzieścia lat później Stefan będący ławnikiem ziemskim. Jan von Lichtenheim odstąpił ją biskupowi Hiobowi von Dobeneckowi (XVI w) w zamian za Otłowo. Biskup nadał wieś swemu bratu Jakubowi von Dobeneck.
     W późniejszych latach jest to wieś rycerska. W XVIII w. staje się częścią majoratu należnego do rodu Groebenów. Majorat jest to majątek dziedziczony przez najstarszego członka rodu.
     W 1939 r. we wsi było prawie 130 gospodarstw. Po przejściu pod polskie panowanie w 1945 r. powstała tu szkoła podstawowa. Szkoła na 1000-lecie państwa polskiego otrzymała nowy budynek. Przez dwa lata w Morawach mieściła się też siedziba władz gromadzkich.
     Miejscowość dwukrotnie po 1945 r, zmieniała swą nazwę. Po raz pierwszy w 1947 r. Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych nadano jej nazwę Mary, co było powtórką nazwy z lat 80. XIX w., która zastąpiła poprzednią Mahren. Po raz drugi zmiana nastąpiła w 1992 r., kiedy to otrzymała obecne miano. Występowały też inne określenia: Richinberg, Reichenberg, Reichenbergk, Maahren, Richenberg.
     
     Jurki
     Jest to przysiółek, co prawda nieoficjalny, ale jednak tak jest traktowany, wsi Wandowo. Na terenie Polski występuje 14 miejscowości o tym mianie. W dawnym województwie elbląskim była to jednak jedyna taka.
     Zaistniał ten przysiółek w drugiej połowie lat 20. XIX w. Ulokowany jest na południe od wspomnianej wsi w odległości od niej niemal 1 km. W swej krótkiej historii zaliczył też ulokowanie na swym terenie folwarku.
     Obecną nazwę nadano przysiółkowi w 1950 r. i zastąpiła ona poprzednią Georgenberg. Spotyka się też poprzednio stosowaną nazwę Vorwerk Georgenberg.

  Wandowo - dawniej zabudowa gospodarcza (fot. arch. prywatne) Wandowo - dawniej zabudowa gospodarcza (fot. arch. prywatne)


     Wandowo
     Jest wsią, do której przylega wspomniany powyżej przysiółek. Wieś powstała w XVI w., a więc już po drugim pokoju toruńskim. Od początku swego istnienia należała do Prus Książęcych, a ich właściciele - rody Dobeneck i Heydeneck - byli oddanymi poddanymi władców Prus Książęcych. Takich poddanych określano mianem junkrów niemieckich. Junkier ma podwójne znaczenie - może oznaczać podoficera w wojsku, ale w tym przypadku nie o podoficerów chodzi. Drugie znaczenie to posiadacz dużych obszarów ziemskich. Późniejsze zmiany spowodowane parcelacją dużych posiadłości ziemskich spowodowały, że w 1939 r. było tu 126 gospodarstw.
     Po II wojnie światowej wieś przejściowo do 1958 r. była siedzibą gminy, po czym stała się gromadą. W 1945 r. powołano tu szkołę podstawową. Szkoła otrzymała nowy budynek pod koniec 1968 r. W 1995 r. nadano jej imię gen. Tadeusza Kościuszki. Dla szkoły wybudowano salą gimnastyczna oddaną w 2004. Obecnie jest tu jeszcze Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. Jeszcze, bo ostania reforma szkolnictwa likwiduje ten typ szkół.
     We wsi ma swoją siedzibę urząd pocztowy, rozwija się agroturystka, a także działa ferma strusi afrykańskich.
     Swoje obecne miano wieś zawdzięcza Rozporządzeniu Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z 1947 r., zastąpiła ona poprzednią nazwę Wandau. Obecna nazwa jest powtórką stosowanej nazwy z końca XIX w. W przeszłości stosowano też takie określenia nazw, jak: Wandofen, Wandow, Wandouen, Wandofen, Wandtoffen, a także Wandowen, Wandzin.

WyKa
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
..., a moim zdaniem
  • Czy zmiana nazwy wsi Mary na Morawy miała jakieś uzasadnienie? (czyżby "na wniosek mieszkańców"?) Bo tak się składa, że nazwa Mary ma długą historię i wywodzi się z języka staropruskiego. Podczas gdy "Morawy" to jakaś zła interpretacja formy niemieckiej (pomylono Mahren z Maehren - niemiecką nazwą regionu Morawy), zapewne twór ludności napływowej. To bardzo smutne, że zmieniono odwieczną nazwę na błędną. W naszym regionie niestety takich przypadków jest mnóstwo.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    4 0
    Prus(2018-09-02)
Reklama

To kupisz w pasażu portElu

Fototapeta lateksowa 150x260 cm - Paryż
Fototapeta fizelinowa, laminowana 148x260 cm - Wodosp
Fototapety do salonu
Fototapety dziecięce