Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies.
Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na zapisywanie ich w pamięci urządzenia. Proszę zapoznać się z informacją na temat cookies stosowanych na naszej stronie.
Poniedziałek 24-04-2017, imieniny Grzegorza, Horacego
 
Reklama w Elblągu
Rek

UWAGA!

Zamknij Zamknij
Rek
Rek
Telefon portElu Halo, tu portEl
512 918 555

Wiadomości

Gospodarka

Społeczeństwo

Kultura

Sport

Na uczelniach

Zbrodnia i kara

Prasówka

Jej portEl

Kina i teatr

Konkursy

Dawny Elbląg

Poradnik

Hit czy kit?

Po godzinach

Fotoreportel

Nabrzeże 2017-04-10 Nabrzeże 2017-04-10

Historia okolic Elbląga: Pogrodzie (odcinek 38)

Elbląg, Historia okolic Elbląga: Pogrodzie  (odcinek 38) Kościół w Pogrodziu przed wojną (fot. archiwum autorA)

W kolejnym odcinku „Historii okolic Elbląga” opuszczamy tereny nad Zalewem Wiślanym i przenosimy się do Pogrodzia. O ciekawostkach związanych z tą miejscowością opowiada Karol Wyszyński, przewodnik elbląskiego PTTK.

Jadąc z Tolkmicka do Pogrodzia przez Wysoczyznę Elbląską, mijamy krzyż ustawiony w miejscu pochówku ofiar epidemii dżumy, a kilometr przed Pogrodziem – kapliczkę z XIX wieku, wzniesioną na wzgórzu ku pamięci pochowanych tu ofiar epidemii cholery w z XVIII w. Miejsce to nosi nazwę Góra Świętego Antoniego (Antonien Berg).
     
     Skąd nazwa Pogrodzia?
     
Sama miejscowość to wioska założona w miejscu dawnej osady pruskiej. Nosiła ona za Prusów miano Podarkin, zmienione następnie przez kolonizatorów niemieckich na Pogardischen. W 1305 r. została lokowana na prawie chełmińskim przez komtura elbląskiego Henryka Gerę, po wybudowaniu kościoła nosiła do 1945 r. nazwę Nowy Kościół-Górka (Neukirch – Höhe). Po 1945 przyjęła spolszczoną nazwę Nowy Kościół, zmienioną później na Moniuszkowo, a od 1954 r. na Pogrodzie, w nawiązaniu do dawnej pruskiej nazwy.
     
     Karczmy i kościół
     
W miejscowości istniały dawniej dwie karczmy: jedna powstała w 1324 r.,druga w 1329 r. Pierwszy kościół powstał w XIV w., obecna budowla pochodzi z 1885 r., jej autorem był Przejawa z Gdańska. WE wnętrzach świątyni na uwagę zasługuje: obraz św. Mikołaja autorstwa Józefa Korzeniowskiego (1732-1780) oraz ambona z 1650 r. Obecnie patronami kościoła są św. Mikołaj i Matka Boża Wspomożenia Wiernych.
     Na terenie cmentarza otaczającego kościół znajduje się murowana kapliczka określana jako słupowa, w jej niszach umieszczono postaci ludowych świętych. W narożu tego terenu w pobliżu szosy Elbląg-Frombork i drogi do Tolkmicka stoi cokół z lat 20. po dawnym pomniku upamiętniającym żołnierzy pruskich poległych w I wojnie światowej, a pochodzących z tej parafii. Jeszcze niedawno stał tu na rozgałęzieniu drogowskaz wskazujący dwie drogi do Elbląga, z czego żartowali internauci z całego kraju.
     
     Wielki mistrz i biskup
     
Pogrodzie w lipcu 1369 r. było miejscem spotkania wielkiego mistrza Zakonu Krzyżackiego Winricha von Kniprode (ok. 1310-1382) z biskupem warmińskim Janem II Stryporckiem (ok. 1300-1373) w sprawie zagarniętych terenów przez zakon. Według legendy wielki mistrz rozgniewany na nieustępliwość biskupa miał go zaatakować, ale w obronie biskupa stanął jeden z uczestników rokowań. Biskup zwrócił się ze skargą do papieża, według podań miał być później otruty. Następca bp Stryporcka – bp Henryk Sorbon (1340-1401), pochodzący z Elbląga już sprzyjał Krzyżakom.

  Kościelna ambona pochodzi z 1650 r. (fot. autor) Kościelna ambona pochodzi z 1650 r. (fot. autor)


     Wojna trzynastoletnia (1454-1466) znacznie zubożyła Zakon Krzyżacki, więc dla podratowania finansów sprzedał on Pogrodzie elbląskiemu burmistrzowi Henrykowi Bielanowi, a ten podarował miejscowość elbląskiemu zakonowi brygidek.
     Po likwidacji zakonu w Elblągu miejscowość najpierw przeszła na własność Kapituły Fromborskiej, a następnie stała się własnością Macieja Żalińskiego. Od 1772 r., I rozbioru Polski należała do państwa pruskiego. Do Polski Pogrodzie wróciło w 1945 r.
     
     Nowi gospodarze
     
Po II wojnie światowej w Pogrodziu nastąpiła wymiana ludności, Niemcy musieli opuścić te tereny, a w nich miejsce pojawili się nowi osadnicy, głównie z powiatu pińczowskiego i olkuskiego. Wśród nich żołnierze Armii Krajowej z okręgu krakowskiego pod kierownictwem Bolesława Nieczuja-Ostrowskiego (1907-2008). Był on pomysłodawcą i założycielem Spółdzielni Gospodarczo-Społecznej, działającej w Pogrodziu do końca 1949 r. Warto dodać, że w Pogrodziu funkcjonowała kiedyś mleczarnia, młyn, piekarnia i tartak.

WyKa
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
  • .. .nazwę Nowy Kościół-Górka (Neukirch – Höhe). Prawidłowo: Nowy Kościół na Wysoczyźnie. .. - Pan Karol nie wspomina, że parafia w Pogrodziu podlegała pod katolicką parafię katedralną we Fromborku - zaś z tymi trzema krzyżami na grobach przed kościołem wiąże się tragiczna historia.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    5 0
    erg.(2017-01-08)
  • Może to mały szczegół, ale nie jest również wspomiane o tym, iż kościół obecnie jest zakonu Salezjan.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    (2017-01-08)
  • @erg. - Mógłbyś coś więcej o wspomnianych trzech krzyżach?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    3 0
    (2017-01-08)
  • A skąd to Pogrodzie wróciło do tej Polski?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 2
    (2017-01-08)
  • @erg. - A co z tymi krzyżami?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    3 0
    zainteresowana?(2017-01-08)
  • Z wojny
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    1 1
    Ploterek(2017-01-08)
  • Parę uwag, co do kwestii nazewnictwa: 1."Nowy Kościół" i "Moniuszkowo" to nazwy, które funkcjonowały równolegle zaraz po wojnie (kiedy panował nazewniczy chaos). Nikt nigdy nie zmienił jednej nazwy na drugą, dopiero "Pogrodzie" było nazwą wprowadzoną oficjalnie. 2.W przedwojennej literaturze i na starych mapach pojawia się czasem forma "Nowa Cerkiew", można o tym wspomnieć. 3.Nazwy "Pogrodzie" nie wprowadzono w 1954 r. , tylko już w 1947 (MPol XXV, nr 111). Rok 1954 to rok zakończenia działalności KUNM (Komisji Ustalania Nazw Miejscowych), ale większość nazw ustalono dużo wcześniej. 4.Nie wiem, skąd autor wytrzasnął formę "Podarkin" - nigdy o niej nie słyszałem (można by prosić źródło?). Znam jedynie formy "Pangordicien", "Pogardichen" itp. (odsyłam do "Nazw Miejscowych" pod red. K. Rymuta, tom 9). I różnice w zapisach wynikają z tego, że zapisywały je ze słuchu osoby nie znające języka pruskiego (a w dodatku dokumenty wielokrotnie kopiowano, co wprowadzało dodatkowe zniekształcenia), a nie z żadnej zmiany, dokonanej niemieckich kolonizatorów. Nazwą wprowadzoną przez kolonizatorów jest dopiero Neukirch. Mam nadzieję, że to wyjaśniło pewne kwestie. Pozdrawiam.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    4 0
    Prus(2017-01-08)
  • Moniuszkowo, jak ładnie Pozdrawiam Pana Przewodnika serdecznie Dzięki za pasję i wiedzę.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    (2017-01-08)
  • Do użytkownika poniżej: Nie ma w "Moniuszkowie" niczego ładnego. Typowa "przejściowa", efemeryczna nazwa, utworzona naprędce przez napływowych osadników w oparciu o narodowe sentymenty, całkowicie oderwana od specyfiki regionu i historii miejscowości (w końcu Moniuszko z Pogrodziem nie miał nic wspólnego). Obecna nazwa jest nieporównywalnie lepsza.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    5 0
    Prus(2017-01-08)
  • @Prus - czy może Pan/Pani podać szersze opracowanie na temat dziejów Pogrodzia. Urodziłam sie tam i chętnie poczytałabym więcej, Pozdrawiam. k. s.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    1 0
    ch.(2017-02-12)
  • @erg. - Jaka historia z tymi krzyżami?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    0 0
    miśśśś(2017-02-13)
Reklama