UWAGA!

Drogi Czytelniku,

uprzejmie informujemy, że w związku z wejściem w życie Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych stworzyliśmy zgodną z nim politykę prywatności. Regulacje RODO zmuszają nas do wystąpienia z prośbą do Ciebie o zaakceptowanie jego postanowień, chociaż z praktycznego punktu widzenia nic się nie zmienia w sposobie korzystania z naszego serwisu.

Jedyną rzeczą, która może budzić Twoje obawy jest profilowanie. Wyjaśniamy, że w naszym przypadku, tak jak dotychczas, skutkuje ono wyłącznie tym, że jeśli uprzednio byłeś/aś na stronie jakiegoś biura podróży, to z dużym prawdopodobieństwem nasi zaufani partnerzy reklamowi tacy jak Google serwować będą banery z widokami złocistych plaż.

Prosimy zapoznać się z polityką prywatności stosowaną na naszej stronie i zaakceptować jej postanowienia.

Może później

Historia okolic Elbląga: Stara Kościelnica i Bystrze (odc. 186)

 
Elbląg, Budynki mieszkalne we wsi Bystrze przed wojną
Budynki mieszkalne we wsi Bystrze przed wojną
Reklama

Kontynuujemy naszą wędrówkę po miejscowościach gminy Miłoradz, która w latach 1975-98 leżała w granicach województwa elbląskiego. O historii wsi Stara Kościelnica i Bystrze opowiada Karol Wyszyński, przewodnik elbląskiego PTTK.

Stara Kościelnica

Po raz pierwszy o wsi wspomniano w akcie lokacyjnym wystawionym w 1323 r. przez wielkiego mistrza Wernera von Orselna, ale z dokumentu tego wynika, że wieś istniała już przed tym rokiem. Wieś po upadku państwa zakonnego znalazła się na terenie Prus Królewskich, po 1772 r. pod zaborem pruskim, a w okresie 1920-1939 na terenie Wolnego Miasta Gdańska.

W Starej Kościelnicy znajduje się kościół pw. św. Jerzego. Został wzniesiony pod koniec XIV w., w początkowej wersji posiadał wieżę, której podstawa była murowana a zakończona konstrukcją drewnianą. Taki typ wież kościelnych był typową konstrukcją występującą na Żuławach. Drewniane zwieńczenie wieży uległo zniszczeniu w tym samym czasie, co w Gnojewie -19 stycznia 1818 r. w wyniku potężnej burzy, jaka nawiedziła Żuławy.

Dach remontowano dwukrotnie: w 1913 i w 2018 r., przy okazji pierwszego remontu dobudowano kruchtę. Ze świątyni zgodnie korzystali w tym czasie zarówno katolicy jak i ewangelicy. Przedtem ewangelicy mieli swój dom modlitewny mieszczący się naprzeciw wspomnianego kościoła, ale uległ on żywiołowi ognia w połowie XVII w.

W wyposażenie kościoła wchodzą elementy pochodzące z czasów gotyku: granitowa chrzcielnica, rzeźby. Młodszy, bo barokowy, ołtarz pochodzi z XVIII w.

Na ścianach widoczne są otwory maculcowe, zresztą charakterystyczne dla wielu budowli pochodzących z tamtego okresu. Są to prostokątne otwory powstałe dla mocowania belek rusztowań przy ich wnoszeniu.

Do 1945 r. miejscowość nosiła miano Altmünsterberg, aby po tym roku przyjąć obecną nazwę. W początkach swego istnienia wieś nazywano też Ossyn, Ośno oraz Monsterberg.

 

Bystrze

Po raz pierwszy wieś została wymieniona w akcie lokacyjnym z 1343 r. wystawionym przez wielkiego mistrza Ludolfa Königa. W miejscowości istniał kiedyś kościół katolicki pw. św. Jakuba Apostoła, wzniesiony w pierwszej połowie XIV w., jednak ze względu na stan ruiny - w jaką popadł mimo przeprowadzenia kilku remontów w poprzednich okresach - na początku XVIII w. został rozebrany.

  Elbląg, Bystrze przed wojną
Bystrze przed wojną

W pobliżu kościoła w tym samym czasie pobudowano kaplicę cmentarną. Uległa ona zniszczeniu w 1590 r. po uderzeniu weń pioruna, po czym była kilkukrotnie odbudowywana, po raz ostatni w 1970 r. Obecnie jest to ossuarium (ossarium), czyli kaplica cmentarna o wymiarach 2,24 m. na 2,42 m. i wysokości ok. 3 m., w której złożone są szczątki poległych w wojnie trzynastoletniej (1454-1466). Stan ossuarium jest niestety tragiczny.

Wewnętrzne ściany obiektu zdobiły kiedyś polichromie przestawiające sceny związane z przeznaczeniem obiektu, niestety ze względu na działanie warunków atmosferycznych uległy one zniszczeniu. Ossuarium jest jedynym takim zabytkiem pochodzącym z okresu gotyku na ziemiach polskich.

Do innych zabytkowych obiektów zaliczamy: pozostałości po cmentarzu menonickim, dom podcieniowy – szachulcowy z 1819 r. pobudowany przez Jakuba Jamveta i inny dom podcieniowy z również z początku XIX w.

Do 1945 r. wieś nosiła nazwę Biesterfelde, jeszcze poprzednio nazywano ją Bysterfeld, Bysterfelde, Biesterfeld, Beisterfeld. Obeną nazwą obdarzono wieś oczywiście po 1945 r.

WyKa
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
  • ,, Młodszy bo barokowy ołtarz pochodzi z xviii\w. ''. no niestety styl barokowy istniał po gotyckim. Do poprawy.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 1
    poinformowany(2019-11-03)
  • O. K. Ale w Starej Kościelnicy powstala też jedna z najleprzych Rolniczych Spółdzelni Produkcyjnych pod wodzą prezesa Jerzego Jóżwiaka, która nie wytrzymała nacisków Balcerowixzów itp. Slavek @
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 0
    (2019-11-03)
  • No niestety, Autor po raz kolejny się nie popisał: " była kilkukrotnie odbudowywana, po raz ostatni w 1970 r. Obecnie jest to ossuarium (ossarium), czyli kaplica cmentarna o wymiarach 2,24 m. na 2,42 m. i wysokości ok. 3 m. .. " Po pierwsze: jak mogła zostać odbudowana w 1970 r. , skoro nadal są w niej zabytkowe polichromie - może miał miejsce wtedy po prostu jakiś remont? I po drugie - nie jest to OBECNIE ossuarium, tylko ossuarium było od samego początku, a obecnie to popada ono w ruinę. I kolejna uwaga - nie jest to jedyne gotyckie ossuarium w Polsce - są ossuaria (kostnice) przylegające do kościołów (np. niedaleko w Lisewie Malborskim), a kolejne wolnostojące możemy zobaczyć w Brzoziu Lubawskim, o innej formie architektonicznej, ale jednak jest. Fakt, że są to unikaty, ale to w Bystrzu nie jest jedyne, jak Autor raczył naściemniać. Tym, co je wyróżnia spośród innych to te nieszczęsne, ginące polichromie, które wołają o pomstę do nieba. Dla zarządcy ważniejsze widać sanktuarium bł. Doroty w Mątowach Wielkich, bo wszelka kasa na remonty idzie właśnie tam i to od lat, co jest oczywiście godne i sprawiedliwe (bo też ważny zabytek), ale nie że jedno dostaje, a drugie - tak ważne - popada w ruinę. No, ale tam nie da się ściągnąć pielgrzymów.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 0
    Autor kalosz(2019-11-03)
  • @poinformowany - Akurat ołtarz jest faktycznie młodszy, bo jak sam piszesz, barok znacznie póŹniejszy od gotyku. Więc to Ty popełniasz błąd logiczny, a nie autor. Autor natomiast w d. .. był i g. .. widział, bo w Bystrzu jest tylko jeden dom podcieniowy, a nie dwa. Po co wypisywać takie kocopoły?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 1
    Autor kalosz2(2019-11-03)
  • Skąd też informacja, że w Bystrzu znajdują się "pozostałości po cmentarzu mennonickim"? To był cmentarz użytkowany od powstania kościoła, który rozebrano w XIX w. A w zasadzie rozebrano jego "pozostałości". Cmentarz użytkowano do 1945 r. i nie był mennonicki.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    Autorze doucz się(2019-11-04)
Reklama