Piątek 22-03-2019, imieniny Katarzyny, Bogusława
 

UWAGA!

Drogi Czytelniku,

uprzejmie informujemy, że w związku z wejściem w życie Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych stworzyliśmy zgodną z nim politykę prywatności. Regulacje RODO zmuszają nas do wystąpienia z prośbą do Ciebie o zaakceptowanie jego postanowień, chociaż z praktycznego punktu widzenia nic się nie zmienia w sposobie korzystania z naszego serwisu.

Jedyną rzeczą, która może budzić Twoje obawy jest profilowanie. Wyjaśniamy, że w naszym przypadku, tak jak dotychczas, skutkuje ono wyłącznie tym, że jeśli uprzednio byłeś/aś na stronie jakiegoś biura podróży, to z dużym prawdopodobieństwem nasi zaufani partnerzy reklamowi tacy jak Google serwować będą banery z widokami złocistych plaż.

Prosimy zapoznać się z polityką prywatności stosowaną na naszej stronie i zaakceptować jej postanowienia.

Może później

Okiem historyka: jak chłopi z Chojnowa bronili się przed kolektywizacją

 
Elbląg, Okiem historyka: jak chłopi z Chojnowa bronili się przed kolektywizacją
Jeden z propagandowych plakatów z tamtych czasów, skierowany do rolników

Po wprowadzeniu ustroju komunistycznego w Polsce władze miały zamiar zmienić gospodarkę na model socjalistyczny. Jedną z takich prób była kolektywizacja - czyli podjęta zaraz po wojnie próba zakładania spółdzielni rolniczych. Jak wyglądały te próby w Elbląskiem i dlaczego spełzły na niczym?

Masowa kolektywizacja rolnictwa rozpoczęta w 1929 r. w Związku Radzieckim już rok później zaowocowała spadkiem pogłowia zwierząt i produkcji zbóż. Rekwizycje resztek zboża przeprowadzane z całą bezwzględnością, którym towarzyszył masowy terror doprowadziły do klęski głodu na Ukrainie – najbardziej urodzajnej ziemi na świecie. Tylko w ciągu 1932 r. śmierć z głodu poniosło ponad 5 milionów ludzi. W Polsce, aż do 1948 r., komuniści odcinali się od kolektywizacji wsi, jednak już na lipcowym i sierpniowo-wrześniowym plenum KC PPR doszło do ogłoszenia polityki przyśpieszonego uspółdzielczenia wsi.
     
     Nie chcieli do kołchozu
     
Na przełomie 1948 i 1949 r. Komitet Powiatowy PZPR w Elblągu wytypował gromadę Chojnowo, powiat Tolkmicko na spółdzielnię produkcyjną. Mimo prezentowanego przez władze partyjne „urzędowego optymizmu" w zakresie perspektyw założenia spółdzielni produkcyjnych, stanowisko większości chłopów Elbląskiego wobec gospodarki zespołowej było zdecydowanie negatywne. Nic w tym dziwnego, jeśli weźmiemy pod uwagę, że znaczna część rolników przesiedlonych na tereny Elbląskiego i Żuław Wiślanych po II wojnie światowej miała okazję w praktyce doświadczyć „uroku" radzieckich kołchozów.
     - W dniu 3 stycznia 1949 r. w gromadzie Helenowo gmina Jegłownik zostało przeprowadzone zebranie na temat spółdzielni produkcyjnych. Ob. Jałowiec nawiązując do tematu o spółdzielczości powiedział, ze wszyscy będą musieli korzystać z jednej kuchni i będzie to złe z jego punktu widzenia. Otrzymano doniesienie, że gospodarz Ciesielski Jerzy z gminy Jegłownik sprzedał swoje gospodarstwo za 230.000 złotych, mówiąc ze będzie miał spokój i nie będzie należał do kołchozu – czytamy w sprawozdaniu kpt. Stanisława Supruniuka – szefa PUBP w Elblągu ze stycznia 1949 r.
     Elbląskie władze bezpieczeństwa odnotowywały istnienie „wrogich nastrojów” również w Chojnowie. W marcu 1949 r. ob. Kosiak, gospodarz gromady Chojnowo, gmina Tolkmicko narzekał, ze teraz dla rolników jest bardzo źle, bo Rząd obciska ich podatkami, że chcieli nam zrobić w Chojnowie kołchoz, ale mieszkańcy gromady nie zgodzili się i to na razie ucichło. Władysław Grela, który był z wycieczka na Ukrainie, oficjalnie bardzo dobrze się wypowiada i bierze niby czynny udział w pracach zorganizowania Spółdzielni Produkcyjnej, w rzeczywistości jednak, w sposób skryty do ludzi jemu zaufanych wypowiadał się, że wolałby stracić jedną krowę, niż znowu jechać na Ukrainę. Następnie powiada, że robotnik w kołchozie zarobi od 3-4 rubli dziennie, a jeden kg. słoniny kosztuje 40 rubli. Ob. Zając Stefan wypowiada się, że gdy powstanie Spółdzielnia Produkcyjna to ludzie w tej gromadzie nie będą mieli kawałka chleba, a konie to będą parą karmione.
     - Wśród mieszkańców gromady Chojnowo nastrój pod względem założenia Spółdzielni Produkcyjnej negatywny. Ob. Zając Stefan mówi, że gdy w Chojnowie powstanie Spółdzielnia Produkcyjna, to ludzie nie będą mieli co jeść. Ob. Mgłosik zam. w Chojnowie twierdzi, że w Rosji w kołchozach jest bieda, on dobrze o tym wie i choćby mieli go zabić to do Spółdzielni Produkcyjnych się nie zapisze. Ostatnio ob. Ignaczak wyraża się, że gdy będą chcieli założyć Spółdzielnię Produkcyjną to on sprzeda cały inwentarz a pozostawi tylko jedną krowę i konia i będzie tak samo biedny jak i inni. Należy dodać, że ob. Ignaczak jako przewodniczący Komitetu Organizacyjnego ma wielkie wpływy na otoczenie zam. w Chojnowie, na które oddziaływuje bardzo ujemnie, ponieważ szerzy wrogą propagandę i jest wrogo ustosunkowany do obecnej rzeczywistości – czytamy w sprawozdaniu szefa elbląskiej bezpieki z maja 1949 r. 
     
     Pytali o wszy i pluskwy
     
Latem 1949 r. w dalszym ciągu nie utworzono Spółdzielni Produkcyjnej w Chojnowie. Mimo stworzenia Komitetu Organizacyjnego spółdzielni produkcyjnej sprawa jej założenia utkwiła w martwym punkcie. Według szefa PUP w Elblągu stało się tak za namową czterech osadników przybyłych na teren gminy Tolkmicko, którzy przyjeżdżali do mieszkańców Chojnowa - Józefa Bartnika i Stanisława Kosiaka i wszelkimi dostępnymi sposobami mieli ich namawiać do niewstępowania do spółdzielni produkcyjnej. W rozmowie ze Stanisławem Grelą – mieszkańcem tej samej wsi, który brał udział w wycieczce zorganizowanej przez KP PZPR w Elblągu na Ukrainę, gdzie „przodującym” chłopom z Elbląskiego zostały zaprezentowane osiągnięcia „gospodarki zespołowej” w ukraińskich kołchozach - pytali się o to, czy widział pluskwy i wszy w kołchozach itp.
     W lutym 1950 r. założono 3 spółdzielnie produkcyjne, dwie w gminie Łęcze w gromadzie Próchnik i Jagodowo. Trzecia spółdzielnia produkcyjna powstała w gromadzie Stalewo gm. Zwierzno. Władze planowały założyć spółdzielnię produkcyjną w Chojnowie w marcu 1950 r, do której przystąpiło czterech chętnych, rekrutujących się przeważnie spośród mało i średniorolnych chłopów.
     Następnie gromadą wytypowana pod spółdzielnie produkcyjną jest Chojnowo, gmina Tolkmicko, gdzie partja (sic!) prowadzi pracę organizacyjną. Dotychczas wyrażało chęć przystąpienia do spółdzielni produkcyjnej 15 gospodarzy. W tej gromadzie Urząd posiada trzech informatorów. W gromadach okolicznych 5 inf. i jeden rezydent. Na terenie gromady Urząd prowadzi sprawę p-ko Greli Władysławowi, podejrzanemu o prowadzenie rozbijackiej roboty p-ko zorganizowaniu. W początkowym okresie roku 1949 w/w był incjatorem (sic!) organizowania spółdzielni produkcyjnej jednakże po powrocie z Z.S.R.R. gdzie był na zwiedzaniu kołchozów zajął stanowisko odmienne t. zn. zaczął stronic się (sic!) od spółdzielni a nawet prowadzić wroga fałszywą propagandę p-ko spółdzielni , co mocno ujemnie wpływa na dalsze prace nad zorganizowaniem spółdzielni produkcyjnej w tejże wsi. – czytamy w sprawozdaniu z pracy Powiatowego Urzędu Bezp. Publ. w Elblągu na odcinku spółdzielni produkcyjnych z 10 marca 1950 r.
     
     Ośrodki gospodarki socjalistycznej
     
Władze bezpieczeństwa odnotowały fakt założenia rolniczej spółdzielni produkcyjnej „Przełom” w Chojnowie w sierpniu 1950 r. informując, że - kułak Borkowski widząc założoną spółdzielnię i jej rozwój zrzekł się gospodarstwa a Kinał Stefan czł,. akcji „W” skompromitowany z bandą UPA jest wrogo ustosunkowany do zakładania nowych spółdzielni produkcyjnych między innymi twierdząc jest gorzej jak za niemieckich czasów - We wrześniu 1950 r. powiatowe władze partyjne zaprzestały czasowo zakładania nowych spółdzielni w związku z oddelegowaniem I Sekretarza KP PZPR w Elblągu na szkołę KC PZPR i podjęły pracę nad umocnieniem już istniejących spółdzielni produkcyjnych. – nazywanych szumnie w propagandzie partyjnej „ośrodkami gospodarki socjalistycznej” .
     
Marcin Śląski (Gdańsk)
     
     
*Autor tekstu jest z wykształcenia historykiem, politologiem oraz anglistą, pracuje w jednej z elbląskich szkół. Jest w trakcie pisania pracy doktorskiej. 
.
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
  • No i teraz następna partyjka socjalizm nam zakłada (ku uciesze kupionych za 500+)
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    9 8
    (2019-02-23)
  • Woleli jak przed wojną u Pana robić za pół darmo, komu piszecie te bzdury? po wojnie się dużo na wsi zmieniło i przeciw kolektywizacji byli tylko burżujstwo wykorzystujące wcześniej głupiego chłopa.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    6 12
    vacek(2019-02-23)
  • W latach 70-tych XXw aby wykonczyc ogrodnictwa w Elblagu przy ul. Druskiej wybudowano Spoldzielnie Ogrodnicza w Gronowie Gornym. Byla to inicjatywa sekretarza KW PZPR do spraw rolnictwa. Po tej spoldzielni zostalo zalosne wspomnienie.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    5 1
    bg(2019-02-24)
  • św. pamieci gen. Bolesław Nieczuja Ostrowski, też założył w Pogrodziu spółdzielnię produkcyjno-usługową. Akowskie pochodzenie spowodowało likwidację spółdzielni. Dla informacji Pana historyka, nie można na podstawie słabej spółdzielni w Chojnowie oceniać całości. Do dzisiaj np. funkcjonuje RSP " Zwycięstwo" w Lichnowach, ta z serialu " Pan na Żuławach", gdzie uzyskuje się plony pszenicy 120 q/ha, rzepaku 50 q/ha, itd i to od lat. Bo byli tam prawdziwi rolnicy, a nie repatrianci z Ukrainy, którzy tylko potrafili tylko mącić, malować okna na niebiesko, oraz nie dbać o powierzone mienie. Na koniec. W Lichnowach i kilku innych spółdzielniach b. woj. elbląskiego zarabiano tyle, że Sekretarz Połowniak o mało nie dostał zawału, a prokurator P wszczął postępowanie. .. Dzisiaj dozorca zarabia w Lichnowach, prawdopodobnie 2 x tyle co Pan historyk. Pozdrawiam i proszę o rzetelną ocenę faktów
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    7 5
    (2019-02-24)
  • blabla bla. .. .Masowa kolektywizacja rolnictwa rozpoczęta w 1929 r. w Związku Radzieckim już rok później. .. .. zaowocowała spadkiem, plusy dodatnie plusy ujemne, poezja, jak cos co owocuje jest spadkiem ? zaczyna sie od zmiany pojęć
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    4 1
    JanMiodek"Jam"(2019-02-24)
  • A porownaj to z Niemcami czy Szwecja czyli tam tez jest komunizn
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 0
    yhr(2019-02-24)
  • Dzień dobry. Historię spółdzielni w Lichnowach znam dobrze - były oczywiście pojedyńcze spółdzielnie które się utrzymały, ale po 1956 roku pozostało niewiele spółdzielni
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    0 0
    (2019-02-24)
  • RobertKoliński Niby historyk, a pojęcia nie ma, że w Polsce nie było ustroju komunistycznego. Również cytowanie wyłącznie akt bezpieki świadczy raczej o prawackim, ipeenowskim zacięciu w tworzeniu "nowej historii", niż o naukowej rzetelności (nauczyciela w dodatku). Ale jedną ciekawą rzecz pokazują jednakowoż te wyimki z materiałów UB - otóż taką, że za fiaskiem spółdzielczości i kolektywizacji w PRL stał właśnie element socjalizmowi wrogi, kontrrewolucyjny, aspołeczny i składający się np. z pogrobowców Akcji "Wisła" w naszym rejonie. Jak państwo ludowe miało działać sprawnie i ku pożytkowi wszystkich, skoro już na samym starcie miało takich wrogów i musiało walczyć z kontrrewolucyjnym, anty-ludowym, burżuazyjnym i aspołecznym elementem?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    3 2
    RobertKoliński(2019-02-25)
  • @RobertKoliński - Tak sobie tłumacz nieuku i marzycielu. Że wszystko co nie po twojej myśli to prawica i kontrrewolucja. Z Trockiego też już chcieli zrobić prawicowca, ale się nie udało.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 2
    Komunizmtoutopia(2019-02-25)
  • @Komunizmtoutopia - masz u mnie plusa ale " Można głosować tylko raz! " wiec przez ten komunikat nei moge cie zaplusowac bo tu takie standardy, a z takimi ludzmi nie ma co dyskutować bo maja oczy a nie widza, i mowi ci taki ze ustroju nie bylo komunistycznego no bo to nie byl prawdziwy socjalizm, a 89 roku nie mowiono ze komuna upadla w Polsce? dzieki takim Kotlinskim sie odradza / Bolka tez nie bylo a kto smie smiec inaczej to pojecia nie ma, nastpny Kuron udaje wielkiego komuniste. zrozum Kolinski ze ludzie uzywaja jezyka odpowiadajacego realiom a nie wymyslo stad te nieporozumienia bo czepiasz sie pojec i tworzysz swoja wizje rzeczywistosci zejdz na ziemie albo najlepiej z niej zejdz
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 0
    Prawaknapohybels..(2019-02-25)
  • @RobertKoliński - Proszę Pana a jak nazwać to co było w Polsce pomiędzy 1948 a 1956? Pre-Kaczyzm?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    1 0
    (2019-02-28)
  • Panie Marcinie, Przytoczenie pełnych nazwisk ludzi z tamtych czasów bez sprawdzenia jak to naprawdę było jest "trochę" słabe jak na historyka który chce się doktoryzować. Bazując na jakiś wypocinach UB-eka oskarża się niewinnych ludzi. Proszę o podanie innych źródeł w których Pan to sprawdził. Jak szerokie badania Pan prowadził ? Bo jak mniemam sprawdził Pan to co powyżej napisał w co najmniej w kilku źródłach ? A może chce się Pan doktoryzować na notatce UB-eka ?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    1 0
    JacekSawicki(2019-02-28)
Reklama

To kupisz w pasażu portElu

Pieczątki Firmowe
Clinex Grill
Clinex Glass
Płyn do mycia i dezynfekcji