Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies.
Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na zapisywanie ich w pamięci urządzenia. Proszę zapoznać się z informacją na temat cookies stosowanych na naszej stronie.
Środa 25-04-2018, imieniny Marka, Jarosława
 
Rek

UWAGA!

Brodate dzbanki (Historia jednego przedmiotu cz. 59)

Elbląg, Brodate dzbanki  (Historia jednego przedmiotu cz. 59) Fragment dzbana kamionkowego z badań w Elblągu. Kolonia, połowa XVI w. (ft. arch. MAH)

Wspólnie z Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu prowadzimy cykl pn. "Historia jednego przedmiotu", w którym prezentujemy ciekawe eksponaty i ich historię. Przedmioty codziennego użytku odnalezione przez badaczy na ziemi (a czasem i w ziemi) elbląskiej przybliżą nam jej dawnych mieszkańców. Dziś o brodatych dzbankach.

Na niektórych z dotychczas odkrytych w trakcie badań archeologicznych dzbankach kamionkowych widoczne są przedstawienia męskiej brodatej twarzy. Najczęściej jest to plastycznie wykonany nos i mniej lub bardziej realistycznie oddana broda oraz oczy.
     Najstarsze z dotychczas wydobytych dzbanów zostały wyprodukowane w XV wieku w saksońskim centrum produkcji naczyń kamionkowych - Waldenburgu. Na tych naczyniach widać wyraźnie plastycznie ukształtowany nos przyklejony do czerepu naczynia, zaś usta zaznaczone jedynie jako płytkie poziome nacięcie czerepu. Pod nimi, również oddana plastycznie, krótko przystrzyżona, gęsta broda. Całość przedstawienia twarzy uzupełniają guzikowate oczy.
     Na przełomie XV i XVI stulecia przedstawienia brodatych twarzy pojawiają się również na wyrobach pochodzących z ośrodków nadreńskich, przede wszystkim z Raeren i Aachen, w XVI i XVII wieku pojawiają się także na dzbanach z Kolonii i Frechen.
     W ośrodkach nadreńskich sposób wykonywania brodatych twarzy jest początkowo odmienny. Nakładki z wilgotnej masy garncarskiej, uprzednio odciśnięte ze specjalnie przygotowanej matrycy, przyklejano do czerepu. Ten sposób wykonywania „brodatych” dzbanków był popularny przede wszystkim we Frechen i Raeren. W Kolonii bardzo starannie i dokładnie wykonywano półplastyczne twarze z rytymi brodami, na których często widoczne są pojedyncze włosy czy pasemka.
     Z czasem przedstawienia brodatych twarzy ulegają uproszczeniu, co jest widoczne zwłaszcza na datowanych na XVII stulecie naczyniach wyprodukowanych we Frechen. Umieszczane wtedy na wąskich szyjkach twarze wykonane są bardzo schematycznie i w dużym uproszczeniu.
     W przypadku naczyń z również nadreńskiego Westerwaldu widoczne są w XVII wieku nakładki w formie maszkaronów, niekiedy określane również jako „twarz diabła”. Na naczyniach z Raeren najbardziej charakterystyczne są nakładki w formie głowy lwa.

  Fragment dzbana kamionkowego z maszkaronem (z badań w Elblągu). Westerwald, przełom XVI i XVII w. (fot. arch. MAH) Fragment dzbana kamionkowego z maszkaronem (z badań w Elblągu). Westerwald, przełom XVI i XVII w. (fot. arch. MAH)


     Bardzo ciekawe jest stosowane w Europie zachodniej nazewnictwo „brodatych” dzbanków. W literaturze niemieckojęzycznej najczęściej i prawie wyłącznie spotykana jest nazwa Bartmannkrug, natomiast w kręgu angielskiego piśmiennictwa spotkamy się w wykorzystaniem dwóch nazw – dla naczyń starszych, XV-wiecznych, używane jest niemieckie określenie Bartmannkrug, ale dla naczyń młodszych, szczególnie tych z wieku XVII, stosowana jest nazwa Bellarmine. Niekiedy obie nazwy używane były zamiennie.
     To ostatnie określenie, stosowane najczęściej w angielskojęzycznych wydawnictwach, zostało utworzone od nazwiska włoskiego kardynała Roberto Francesco Bellarmino, Urodzony 4 października 1542, zmarły zaś 17 września 1621 roku Bellarmino był jezuitą, inkwizytorem oraz konsultorem Św. Oficjum. Kiedy Inkwizycja rzymska potępiła tezę heliocentryczną Gallileusza,  kardynał miał mu dostarczyć upomnienie i odebrać jego deklarację pokory. Jako inkwizytor nadzorował proces i egzekucję na stosie Giordana Bruna. Był też jednym z głównych przeciwników protestantyzmu rozpowszechniającego się w Anglii, Holandii Północnej i północnej części Niemiec. Zachowane portrety Roberto Baellarmino faktycznie przypominają nieco klasyczne wizerunki brodatych twarzy z XVI i XVII-wiecznych naczyń kamionkowych produkowanych w nadreńskich ośrodkach. Prawdopodobnie ta nieprzejednana postawa arcybiskupa i powszechna niechęć, jaką musiał wzbudzać w środowiskach protestanckich, przyczyniły się do nadania dzbanom nazwy utworzonej od jego nazwiska.
     


     Elbląska Gazeta Internetowa portEl.pl sprawuje patronat medialny nad Muzeum Archeologiczno-Historycznym

Mirosław Marcinkowski, Kustosz Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblągu
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
Reklama

To kupisz w pasażu portElu

AMK Szkło ozdobne 3
DRZWI PORTA
Szkło ozdobne 4
Promocja RATY 0%