Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies.
Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na zapisywanie ich w pamięci urządzenia. Proszę zapoznać się z informacją na temat cookies stosowanych na naszej stronie.
Poniedziałek 20-11-2017, imieniny Anatola, Sędzimira
 
Rek

UWAGA!

Rek
Telefon portElu Halo, tu portEl
512 918 555

Wiadomości

Na osiedlu

Gospodarka

Społeczeństwo

Kultura

Sport

Na uczelniach

Zbrodnia i kara

Prasówka

Jej portEl

Kina i teatr

Konkursy

Dawny Elbląg

Poradnik

Hit czy kit?

Po godzinach

Fotoreportel

Czekamy tygodnie czy miesiące na pierwsze złamania ? Czekamy tygodnie czy miesiące na pierwsze złamania ?

Hit modowy: patynki (Historia jednego przedmiotu cz. 69)

 
Elbląg, Hit modowy: patynki  (Historia jednego przedmiotu cz. 69) Podczas prac archeologicznych na Starym Mieście w Elblągu odnaleziono 57 patynek (fot. MAH)
Rek

Wspólnie z Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu prowadzimy cykl pn. "Historia jednego przedmiotu", w którym prezentujemy ciekawe eksponaty i ich historię. Przedmioty codziennego użytku odnalezione przez badaczy na ziemi (a czasem i w ziemi) elbląskiej przybliżą nam jej dawnych mieszkańców. Dziś o patynkach.

To charakterystyczne obuwie epoki średniowiecza przyjęło się w Europie w XIII wieku. Miało to związek z rozpowszechnieniem się mody na wydłużone na całą stopę sukienne nogawnice z doszytą skórzaną podeszwą. Drewniane patynki wdziewano bezpośrednio na stopę lub na ciżmy bądź trzewiki. Podwyższona podeszwa chroniła przed wilgocią i błotem. Wykonywano je najczęściej z jednego kawałka drewna; z gatunków miękkich, łatwych w obróbce. Rolę mocowania pełniły skórzane przyszwy. Najczęściej miały kształt trójkątnych skórek lub paska, przymocowanych do drewnianych koturn gwoździkami. Analizując stan zachowania odnalezionych patynek można zauważyć, że rozdzielanie się przyszew musiało być jednym z najczęstszych uszkodzeń, stąd ślady napraw i wzmocnień w postaci skórzanych pasków i dodatkowych gwoździ. Patynki zapinano przy pomocy sprzączek o ósemkowatym kształcie lub kołeczka, zabezpieczającego przed wysunięciem się przeciągniętego paska. Ich wytwarzaniem przed XV stuleciem trudnili się szewcy, później pojawili się wyspecjalizowani rzemieślnicy nazywani patenikami lub pantoflarzami.
     Podczas prac archeologicznych na Starym Mieście w Elblągu odnaleziono łącznie 57 patynek. Rodzaje patynek dostosowywano do obowiązującej mody oraz potrzeb użytkowników. Wskazują na to występujące między nimi różnice m.in. w sposobie wyprofilowania spodów, ich wysokości czy wreszcie rodzaju i dekoracji skórzanych elementów. W niektórych patynkach śródstopie jest ledwo zaznaczone, w innych silnie zwężone. Wiele posiada wydłużony, spiczasty, lekko podniesiony nosek. Większość przyszew jest niezdobiona. Kilka jednak wyróżnia się wytłoczonym na powierzchni skóry ornamentem. Są to proste zdobienia w postaci krótkich, linearnych nacięć, układających się w pojedyncze, podwójne lub potrójne pasy i koła lub dekoracje bardziej skomplikowane, z geometryczno-roślinną ornamentyką.
     Początkowo patynki służyły jako obuwie wyjściowe, które zdejmowano przed wejściem do mieszkań. Dopiero w XV wieku stały się nieodłącznym elementem stroju. Zaprzestano zdejmowania ich przed progiem domu i noszono swobodnie w pomieszczeniach. Ta zmiana obyczajowa możliwa jest do uchwycenia w źródłach ikonograficznych np.na miniaturze z 1448 roku, przedstawiającej wręczenie kodeksu Filipowi Dobremu na dworze burgundzkim, gdzie wszyscy uczestnicy wydarzenia mają na nogach patynki. Z kolei na obrazie Stół mądrości Hieronima Boscha, w scenie bójki, patynki leżą wśród porozrzucanych przedmiotów. Niewykluczone, że w czasie kłótni, mogły stać się niebezpiecznym "orężem". Jednym z najstarszych zdań w języku polskim, w który użyte zostało słowo "patynka" jest fraza: Miły boże dáy żeć pátynką łba nátłuczono (Leksykon Łacińsko Polski 1654 rok).
     Wybrane patynki można zobaczyć na wystawie Elbląg reconditus.
     


     Elbląska Gazeta Internetowa portEl.pl sprawuje patronat medialny nad Muzeum Archeologiczno-Historycznym

Urszula Sieńkowska, kustosz Muzeum Archeologiczno-Historycznego
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
Reklama