Sobota 15-12-2018, imieniny Waleriana, Celiny
 
Reklama w Elblągu
Rek

UWAGA!

Drogi Czytelniku,

uprzejmie informujemy, że w związku z wejściem w życie Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych stworzyliśmy zgodną z nim politykę prywatności. Regulacje RODO zmuszają nas do wystąpienia z prośbą do Ciebie o zaakceptowanie jego postanowień, chociaż z praktycznego punktu widzenia nic się nie zmienia w sposobie korzystania z naszego serwisu.

Jedyną rzeczą, która może budzić Twoje obawy jest profilowanie. Wyjaśniamy, że w naszym przypadku, tak jak dotychczas, skutkuje ono wyłącznie tym, że jeśli uprzednio byłeś/aś na stronie jakiegoś biura podróży, to z dużym prawdopodobieństwem nasi zaufani partnerzy reklamowi tacy jak Google serwować będą banery z widokami złocistych plaż.

Prosimy zapoznać się z polityką prywatności stosowaną na naszej stronie i zaakceptować jej postanowienia.

Może później

Więcej światła! (Historia jednego przedmiotu cz. 126)

 
Elbląg, Więcej światła!  (Historia jednego przedmiotu cz. 126) (fot. MAH)
Rek

Wspólnie z Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu prowadzimy cykl pn. "Historia jednego przedmiotu", w którym prezentujemy ciekawe eksponaty i ich historię. Przedmioty codziennego użytku odnalezione przez badaczy na ziemi (a czasem i w ziemi) elbląskiej przybliżą nam jej dawnych mieszkańców. Dziś będzie o objaśniaczu do świec.

W związku z tym, iż wosk niegdyś był bardzo kosztowny, aż do początków XIX w. świece wykonywane były często ze zwierzęcego łoju. Kopciły one i kapały tym mocniej, im dłuższy był ich knot, który nie spalał się równo ze świecą, wobec czego konieczne było regularne przycinanie go. Z pomocą przychodził wówczas przyrząd zwany objaśniaczem do świec.
     Prezentowany dzisiaj obiekt ma kształt mosiężnych nożyczek o ostrzach nierównej długości. Jedno z ostrzy zaopatrzone jest w pojemniczek z wieczkiem zdobionym żłobieniami, zaś na drugim znajduje się klapka, która wpychała przycięty knot do wnętrza pojemnika. Ostrze z pojemnikiem zakończone jest szpikulcem, służącym do nakłuwania palącej się świecy, dzięki czemu, za sprawą wylania się nagromadzonej parafiny, paliła się ona jaśniejszym i równiejszym światłem. Pierwotnie przyrząd posiadał trzy nóżki, umożliwiające postawienie go: jedną pod szpikulcem i po jednej od spodniej strony każdego z uchwytów na palce, został jednak uszkodzony – brakuje jednej z nóżek przy uchwytach. Na objaśniaczu nie ma napisów czy oznaczeń umożliwiających identyfikację wytwórcy, jedynie na wewnętrznej stronie klapki widnieje wygrawerowana liczba 35, będąca zapewne numerem seryjnym produktu. Trudne jest w związku z tym określenie daty powstania przedmiotu, poza bardzo ogólnym stwierdzeniem, iż wyprodukowano go w XIX w. Prezentowany objaśniacz to standardowa, niewyszukana forma tego przedmiotu. Bywały także objaśniacze o bardzo dekoracyjnych kształtach, bogato zdobione i wykonane ze szlachetnych, kosztownych materiałów, jak np. srebro.
     W powszechnym użyciu objaśniacze do świec były od XVI do XIX w., jednak ich historia jest znacznie dłuższa. Mówi o nich już starotestamentowa II Księga Mojżeszowa we fragmencie o wyposażeniu Przybytku Mojżeszowego (2 Mojż, 28,35). Na wielkopańskich dworach, gdzie paliły się setki świec, przycinanie ich knotów było, można powiedzieć, zajęciem na cały etat, stąd obecność osobnego służącego, oddelegowanego do tego właśnie zadania. „Gasiciel świec” był jednak przede wszystkim niezbędny w dawnych teatrach, w których na rampach umieszczany był rząd świec. Nie było zatem rady – „gasiciel” musiał wkraczać na scenę w trakcie przedstawienia, by czynić swoją powinność, czyli przyciąć knoty, w związku z czym starano się nieraz „wkomponować” go w akcję sztuki lub przynajmniej zaopatrzyć w pasujący do treści spektaklu kostium.
     Objaśniacze do świec mają także swoje miejsce w kulturze. W malarstwie były często - wraz ze świecami, świecznikami i zagaszaczami do świec - symbolem „vanitas”, przemijalności i ulotności ludzkiego życia. Na obrazie Joosa van Cleve (1485-1540) „Święty Hieronim w pracowni” o marności spraw doczesnych przypomina, obok ludzkiej czaszki, właśnie leżący na stole obok świecy objaśniacz. Szczególnie często objaśniacze do świec pojawiają się w tej roli w XVII-XVIII-wiecznych niderlandzkich martwych naturach. Mosiężny obcinacz do knotów w wersji miniaturowej stanowi także – jakże by inaczej – element wyposażenia słynnego domku dla lalek zamożnej amsterdamskiej mieszczki Petronelli Oortman, przechowywanego w Rijksmuseum. Przyrząd ten występuje także w literaturze pięknej – w niemieckiej powieści „Siebenkäs” autorstwa Jeana Paula (1763-1825) bohater „musztruje” swoją świeżo poślubioną żonę odnośnie właściwego użytkowania objaśniacza.
     Objaśniacze do świec zaczęły wychodzić z użycia w XIX w., kiedy to pojawiły się świece stearynowe (lata 20-30-te XIX w.) oraz – nieco później – parafinowe. Do lepszego spalania świec, a co za tym idzie zbędności przycinaczy, przyczyniło się także wprowadzenie w połowie XIX w. plecionych knotów. W pamiętnikach i relacjach wielu pisarzy końca XIX w. i początku XX w. zapamiętany z dzieciństwa proces przycinania knotów oraz służące do niego nożyczki jawią się najczęściej jako relikt przeszłości, symbol minionych czasów, jakże nieprzystający do wieku „pary i elektryczności”. Z drugiej strony nużące zadanie ciągłego przycinania knotów stwarzało, jak pisze np. niemiecki egiptolog, autor powieści historycznych i książek popularnonaukowych Georg Ebers (1837–1898) w swoich wydanych w 1893 r. wspomnieniach, okazję do chłopięcych psikusów, kiedy to wskutek pozorowanej niezręczności obarczonego tą pracą pokój pogrążał się w zaiste egipskich ciemnościach.
     Prezentowany objaśniacz zobaczyć można na wystawie „Świadectwa. Historia w twarzach – twarze historii“ w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu.
     

     
     
     Elbląska Gazeta Internetowa portEl.pl sprawuje patronat medialny nad Muzeum Archeologiczno-Historycznym
Joanna Szkolnicka, adiunkt ds. historii najnowszej MAH w Elblągu
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
..., a moim zdaniem
Pokazuj od
najnowszych
  • Coś pokręciliście. Przytoczony fragment Biblii mówi o dzwoneczkach przyczepianych do sukni kapłana. Chyba, że Aaron miał tymi dzwoneczkami majstrować przyświecach :)
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    (2018-06-02)
  • Brawo, świetny wpis, bardzo wysoki poziom. Co prawda wkradła się drobna niezręczność stylistyczna - " Prezentowany dzisiaj obiekt ma kształt mosiężnych nożyczek" - w zasadzie objaśniacz to zmodyfikowane nożyce, a przymiotnik mosiężny przed rzeczownikiem jest nie na miejscu. Ale to drobiazg i czepialstwo, bardziej mnie zastanawia, że zdjęcie nie ukazuje tej mosiężności, lecz raczej cynowość. Nagłówek, jeśli to zamierzony cytat, zasługuje na osobny komplement.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    BobB.(2018-06-02)
Reklama

To kupisz w pasażu portElu

Okulary przeciwsłoneczne DEFRAME
Płyn Hayne
Okulary korekcyjne EVA MINGE
Okulary korekcyjne GIANFRANCO FERRE