Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies.
Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na zapisywanie ich w pamięci urządzenia. Proszę zapoznać się z informacją na temat cookies stosowanych na naszej stronie.
Niedziela 19-11-2017, imieniny Salomei, Seweryna
 
Rek

UWAGA!

Zamknij Zamknij
Rek
Rek
Telefon portElu Halo, tu portEl
512 918 555

Wiadomości

Na osiedlu

Gospodarka

Społeczeństwo

Kultura

Sport

Na uczelniach

Zbrodnia i kara

Prasówka

Jej portEl

Kina i teatr

Konkursy

Dawny Elbląg

Poradnik

Hit czy kit?

Po godzinach

Fotoreportel

Park Dolinka Park Dolinka

Dzień Judaizmu, czyli o czym warto pamiętać

 
Elbląg, Dzień Judaizmu, czyli o czym warto pamiętać Pamiątkowa tablica przypominająca o tym, że tutaj mieścił się żydowski cmentarz (fot. Sebastian Malicki)
Rek

W Elblągu po raz pierwszy Kościół katolicki obchodził Dzień Judaizmu. - Chcieliśmy pokazać, że także tu, w ramach naszej diecezji, pamiętamy o historii naszego miasta – mówi ks. Andrzej Kilanowski, proboszcz parafii Miłosierdzia Bożego. Przy tej okazji warto przypomnieć, że w naszym mieście istniała synagoga i żydowski cmentarz, po którym pozostał pewien ślad...

W imię dialogu
     Uroczystościom z okazji Dnia Judaizmu, które odbyły się w kościele Miłosierdzia Bożego przy ul. Bema, przewodniczył biskup elbląski Jacek Jezierski. Podczas mszy świętej czytane były fragmenty poezji Romana Brandstaettera, a młodzież ze szkoły muzycznej przygotowała inscenizację muzyczną zainspirowaną filmem „Lista Schindlera”. Ołtarz ozdabiał żydowski świecznik. Podczas homilii biskup Jacek Jezierski mówił o naszych korzeniach, o tożsamości. Wspomniał też o grzechu, jakim jest antysemityzm.
     - Chcieliśmy zamanifestować, że pamiętamy i chcemy szukać jedności, która jest potrzebna – mówi ks. Andrzej Kilanowski, proboszcz parafii Miłosierdzia Bożego. – Na mszy świętej nie było wprawdzie żadnego Żyda, ale nam chodziło o coś więcej. O to, by pojawił się sygnał. Chcemy rozpocząć dyskusję. Idea jest taka, by sięgnąć do historii i zobaczyć, jak było. Chodziło nam o pokazanie, że łączy nas wspólna historia, wspólne korzenie. Dzień Judaizmu będziemy obchodzić w naszym mieście także w kolejnych latach.
     
     Gdzie był cmentarz żydowski?
     
Elbląg nigdy nie był silnym ośrodkiem kultury żydowskiej. Dopiero w 1783 r. powstała gmina żydowska. Wcześniej Żydzi przyjeżdżali do Elbląga w interesach. Prawo żydowskie nakazuje wyznawcom utworzenie gminy w sytuacji, gdy w mieście mieszka dziesięciu Żydów. W 1812 r. Elbląg zamieszkiwały już 33 rodziny wyznawców religii mojżeszowej. W tym samym roku powstał cmentarz żydowski (u zbiegu dzisiejszych ulic Browarnej i Brzeskiej, przypomina o tym umieszczona w tym miejscu w latach 90. tablica). Prawdopodobnie pierwszym elbląskim Żydem uwiecznionym w historii był Moses Simon, nabywca ziemi pod cmentarz.
     
     Synagoga przy Chmurnej
     
W 1824 r. w Elblągu przy Stormstrasse 9 (dzisiejsza ul. Chmurna) kosztem 10000 talarów wzniesiono synagogę. Początkowo mogła pomieścić jedynie 160 wiernych, jednak wobec rosnącej liczby wyznawców kilkadziesiąt lat później powiększono ją. Uwagę zwracały organy w synagodze – gmina była w tradycji zreformowanej; u „ortodoksów” instrumenty były zabronione. Co ciekawe, pierwszego rabina zatrudniono dopiero w 1875 r.
– Żydzi bardzo późno otrzymali prawo do osiedlenia się w Prusach – opowiada ks. Kilanowski. - Co więcej musieli najpierw wpłacić określoną ilość pieniędzy. Dlatego tu w Elblągu mieszkali przede wszystkim bardzo bogaci Żydzi, którzy tworzyli elitę intelektualną naszego miasta. Część Żydów była też w loży masońskiej. 10 listopada 1938 roku synagoga została spalona. Co ciekawe, temu pożarowi towarzyszył „akompaniament” wozów straży pożarnej, które nie były przeznaczone do gaszenia synagogi, ale okolicznych kamienic, żeby nie daj Boże nie spłonęły. Nam jako kościołowi zależy na odtworzeniu tego, co jeszcze zostało z historii – dodaje. - Wiemy, gdzie znajdował się cmentarz żydowski. Czy zachowały się tablice cmentarne? Najprawdopodobniej tak. Jeżeli tak, to gdzie się znajdują? Co z resztą kamienic, posiadłości żydowskich? Czy są jakieś pozostałości po synagodze?

  Tak teren po cmentarzu wygląda obecnie (fot. Sebastian Malicki) Tak teren po cmentarzu wygląda obecnie (fot. Sebastian Malicki)


     
     Znani elblążanie pochodzenia żydowskiego
     
Do najbardziej znanych żydowskich obywateli Elbląga należał współwłaściciel jednej z większych w ówczesnych Niemczech fabryki cygar Loeser oraz kupcy, właściciele największego domu handlowego bracia Loewenthalowie. Honorowe obywatelstwo miasta otrzymał dr Samuel Cohn – w podziękowaniu za opanowanie epidemii cholery i darmową służbę chorym..
     Historia elbląskich Żydów kończy się w 1939 r., kiedy to ostatnich pięćdziesięciu wyznawców religii mojżeszowej wyjeżdża z miasta. Ostatni rabin dr Siegbert Neufeld wywozi część archiwów gminy. W Bibliotece Elbląskiej znajduje się reprint historii elbląskich Żydów (w jęz. niemieckim) autorstwa ostatniego rabina. W latach sześćdziesiąt ubiegłego wieku ocalałe macewy z cmentarza wykorzystano do utwardzenia placu. Po ich ponownym „odkryciu” w latach dziewięćdziesiątych nagrobki usunięto. Tylko niewielka tablica na byłym cmentarzu żydowskim przypomina o obecności w Elblągu tej mniejszości religijnej.

Dominika Kiejdo, Sebastian Malicki
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
  • To popatrzcie na kościół Świętej Rodziny na Zawadzie który na starych nagrobkach na górce zrobił sobie śmietnik
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    3 5
    (2015-01-18)
  • GETIN BANK to złodzieje! 6 minut temu Nie dajcie się oszukać GETIN BANKU. Na szczęście nie ulokowałem w tym banku swoich pieniędzy. Założyłem konto w tym banku, albowiem, wszystko na starcie ładnie, pięknie wyglądał. Jako nowy klient miałem dostać 50 zł gratis, przed świętami. Bo to taka promocja świąteczna w GETIN BANKU była. Mało tego:konto miało być darmowe i karta też. Święta minęły, już prawie styczen dobiega konca a ja. .. mam na koncie - 16 zł. Na co składa się 9 zł za prowadenie rachunku, który miał być darmowy (tak stoi w umowie z GETIN BANK ) i 6,00 zł prowizji za kartę, która też miała być darmowa do konta. Jutro idę wyjaśnić sprawę. Oczywiście sprawa trafi do Rzecznika Praw Konsumenta. Ja na szczęście, Ja na szczęście straciłem tylko 16 zł. I na szczęście nie robiłem żadnych przelewów na konto w GETIN BANK bo, raz, że zalogować się nie można, a jak się uda to po. .. 2 godzinach. Ja straciłem, na szczęście, 16 złotych, ludzie na Śląsku potracili grube tysiące złotówek.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    8 3
    GETINBANKkradnie!(2015-01-19)
  • Co ty za głupoty pier.......isz co to ma wspólnego z artykułem
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 4
    Mariuszek 183(2015-01-19)
  • do GETINBANKkradnie! : błaźnie wypowiadasz się nie na temat, tak jak w podstawówce której podejrzewam nie ukończyłeś
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 6
    joolk(2015-01-19)
  • obecne kościoły zostały przejęte w Elblągu przez kościół katolicki po wojnie
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    3 4
    jancios(2015-01-19)
  • Chcieliśmy na tym terenie postawić plac zabaw, ale niestety niby teren objęty przez urząd ochrony zabytków.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 3
    (2015-01-19)
  • "swoją mądrością złupimy narody" o tym też pamiętajmy. ..
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 2
    777AN(2015-01-19)
  • Niektóre nagrobki nadal znajdują się na tym cmentarzu. Jeszcze w latach 70/80 bawiliśmy się na pobliskim placu zabaw. Do "parku" można było wejść m. in. po schodkach - obok placu zabaw. Od strony parku był ładny murek z jakimiś rzeźbami. Niestety później został zburzony lub sam się zawalił. Bawiąc się, grając w piłkę lub zbierając kasztany można było potknąć się o wystające z ziemi resztki tablic. Ale pamiętam że dwie całe tablice leżały w pn części cmentarza. Jako dzieci byliśmy ciekawi co jest napisane, więc usnuliśmy cienką warstwę ziemi. Tablica była cała, wcale nie zniszczona - z ciemnego kamienia. Przy kolejnym porządkowaniu parku tablica została ponownie zasypana i pewnie tak dalej leży pod cienką warstwą ziemi. .
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    5 0
    amit(2015-01-19)
  • A chciałabyś/chciał zeby ktoś na grobie twojej starej zrobił sobie plac zabaw? I tak ten teren przez lata był beszczeszczony. Niech przynajmniej ta tablica zostanie.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    3 2
    LokalnyZip(2015-01-19)
  • jak zabudowuje się stare polskie, katolickie cmentarze to potrzeba terenów pod zabudowę i wolno ale jak to się zrobi z żydowskim to krzyk bo profanacja. Jak to jakoś dziwnie WYBIÓRCZO działa !
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 3
    (2015-01-19)
  • Plac zabaw na zakopanych ciałach. Brawo, brawo
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    1 0
    (2015-01-19)
  • Cała planeta Ziemia to jedno wielkie cmentarzysko.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    4 0
    noprzecież(2015-01-19)
Reklama