Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies.
Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na zapisywanie ich w pamięci urządzenia. Proszę zapoznać się z informacją na temat cookies stosowanych na naszej stronie.
Sobota 21-10-2017, imieniny Jakuba, Urszuli
 
Rek

UWAGA!

Rek
Telefon portElu Halo, tu portEl
512 918 555

Wiadomości

Na osiedlu

Gospodarka

Społeczeństwo

Kultura

Sport

Na uczelniach

Zbrodnia i kara

Prasówka

Jej portEl

Kina i teatr

Konkursy

Dawny Elbląg

Poradnik

Hit czy kit?

Po godzinach

Fotoreportel

Koniec dnia i ostatnie słońce Koniec dnia i ostatnie słońce

Tu uczono najlepiej (Historia jednego przedmiotu cz. 20)

 
Elbląg, Tu uczono najlepiej (Historia jednego przedmiotu cz. 20) Gimnazjum Elbląskie w roku 1737 (fot. nadesłana)
Rek

Wspólnie z Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu prowadzimy cykl pn. "Historia jednego przedmiotu", w którym prezentujemy ciekawe eksponaty i ich historię. Przedmioty codziennego użytku odnalezione przez badaczy na ziemi (a czasem i w ziemi) elbląskiej przybliżą nam jej dawnych mieszkańców. Dziś prezentujmy ... miejsce, w którym ślady dawnych elblążan są przechowywane, czyli budynek dawnego gimnazjum.

Nie ma w Elblągu zachowanego drugiego budynku, który tak dalece byłby symbolem związku naszego miasta z 318-letnim okresem przynależności do Rzeczypospolitej (1454 – 1772). W Elblągu - mieście, które w swoich dziejach miało także 172-letni (1772-1945) związek z różnymi formami państwowości niemieckiej - pomimo liczącej już ponad siedemdziesiąt lat najnowszej, polskiej historii miasta, ten fakt musi być nieustająco przypominany, a sam budynek Gimnazjum znajdować się pod szczególną troską nie tylko Muzeum, ale i władz miasta oraz państwa.
     Budynek Gimnazjum jest niejako symbolicznym świadkiem buntu elblążan przeciwko panowaniu Krzyżaków. Rozpoczęty 6 lutego 1454 roku szturm na zamek krzyżacki uwieńczony został jego zdobyciem 12 lutego i zburzeniem jego głównej części. Teren, na którym znajduje się gmach Gimnazjum został przyznany miastu wraz z innymi terytoriami przez polskiego króla Kazimierza Jagiellończyka w uznaniu zasług Elbląga w zmaganiach wojny polsko krzyżackiej, nazwanej później trzynastoletnią.
     Świadkami najdawniejszego – krzyżackiego okresu są sklepione, gotyckie piwnice, w tym północna zbudowana jeszcze w drugiej połowie XIII wieku. Już w 1458 roku elblążanie ulokowali w tym budynku konwent zakonu brygidek, jako wypełnienie votum dla św. Brygidy, którą uznano za patronkę zmagań z Krzyżakami. Przywołał pamięć św. Brygidy Szwedzkiej papież Jan Paweł II ogłaszając ją w 1998 roku współpatronką Europy. Z powodu zbyt słabego uposażenia konwent brygidek działał w Elblągu niespełna pół wieku, później przeniósł się do Gdańska, gdzie do dziś funkcjonuje. Jednak ten epizod dla historii duchowości elbląskiej jest bardzo ważny. Konwent brygidek odwiedzał niejednokrotnie Mikołaj Kopernik, dlatego główny gmach Muzeum trwale lokuje się na popularnym szlaku kopernikowskim. W tym samym budynku w 1535 roku elblążanie ulokowali słynne Gimnazjum Elbląskie - pierwszą w Polsce humanistyczną szkołę średnią. W najlepszym okresie funkcjonowania szkoły po naukę przybywali tu nie tylko synowie mieszczańscy prawie z całej Europy, ale i członkowie rodzin szlacheckich i senatorskich Rzeczypospolitej. To w tym budynku pobierał naukę np. Mikołaj Firlej, późniejszy wojewoda lubelski, który za króla Stefana Batorego kierował budową floty wojennej w Elblągu, pracami usprawniającymi port elbląski i pracami zmierzającymi do przekopania Mierzei Wiślanej. W 1599 roku, w okresie gospodarczej prosperity miasta, władze Elbląga obok wznoszenia nowych fortyfikacji za najważniejszą inwestycję komunalną uznały rozbudowę gmachu Gimnazjum. Jej nowa forma architektoniczna miała zaświadczać w sposób dobitny o ówczesnych aspiracjach władz miejskich, co zresztą się stało. Przez ponad dwieście lat gmach Gimnazjum uchodził w opiniach współczesnych za najbardziej okazały szkolny budynek w obu częściach Prus: „pałacom bardziej podobny niźli szkole”. Ambicje edukacyjne wyrażały się w inskrypcji umieszczonej nad wejściem: „ Takie będą Rzeczypospolite jakie ich młodzieży chowanie”. Taką samą sentencję kazał umieścić na gmachu ufundowanego przez siebie kolegium w Zamościu kanclerz Jan Zamojski w 1600 roku.
     W trosce o poziom nauczania wkrótce po wzniesieniu nowego gmachu rozpoczęło się systematyczne tworzenie biblioteki gimnazjalnej, którymi zasobami, ocalałymi po 1945 roku, słusznie dzisiaj się chlubi Biblioteka Elbląska. Wspaniałym dowodem poziomu nauczania było kultywowanie w XVII i XVIII wieku nauki Mikołaja Kopernika w Elblągu. W 1744 roku za namową lokalnych miłośników astronomii, elbląski matematyk, kartograf, mechanik, twórca globusów, grafik Jan Fryderyk Endersch wykonał ruchomy model układu słonecznego, czyli planetarium. Było to prawdopodobnie pierwsze polskie planetarium. Opis jego działania i rysunek urządzenia znajduje się w broszurze Jana Voigta, przechowywanej w Bibliotece Elbląskiej. O prawdziwym kulcie nauki M. Kopernika uprawianym w Gimnazjum Elbląskim można wiele napisać.
     Po niefortunnym dla Elbląga pobycie wojsk napoleońskich budynek stracił swoją największą ozdobę: 14 manierystycznych szczytów. Odbudowany w 1809 roku, w kształcie znanym współcześnie, aż do 1945 roku nadal służył celom edukacyjnym. Po wojnie, cudem ocalały w porównaniu ze zniszczonym kompletnie historycznym centrum Elbląga, także mieścił różne instytucje oświatowe, by ostatecznie w 1973 roku stać się siedzibą Muzeum. Od tego czasu, dodajmy po bardzo pospiesznej, niezbyt doskonałej adaptacji na cele muzealne, budynek nie przechodził żadnego remontu.
     Czas biegnie nieubłaganie i najwyższa już pora, by budynkowi dawnego Gimnazjum Elbląskiego przywrócić należny mu blask, by przypominał wspaniałe karty historii naszej historii. Pozostaje mieć nadzieję, że starania o uzyskanie unijnego wsparcia na remont kapitalny tego gmachu okażą się skuteczne.      


     Elbląska Gazeta Internetowa portEl.pl sprawuje patronat medialny nad Muzeum Archeologiczno-Historycznym

Wiesława Rynkiewicz-Domino, Kustosz Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblągu
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
..., a moim zdaniem
  • Bardzo dobra inicjatywa. Powinniśmy uwypuklać wszystkie zabytki, które są związane z Polskością. To jest magnez dla zwiedzających i wzbogaca atrakcyjność naszego miasta. Kondek
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    9 0
    (2016-05-01)
Reklama