Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies.
Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na zapisywanie ich w pamięci urządzenia. Proszę zapoznać się z informacją na temat cookies stosowanych na naszej stronie.
Niedziela 22-10-2017, imieniny Filipa, Salomei
 
Rek

UWAGA!

Zamknij Zamknij
Rek
Rek
Telefon portElu Halo, tu portEl
512 918 555

Wiadomości

Na osiedlu

Gospodarka

Społeczeństwo

Kultura

Sport

Na uczelniach

Zbrodnia i kara

Prasówka

Jej portEl

Kina i teatr

Konkursy

Dawny Elbląg

Poradnik

Hit czy kit?

Po godzinach

Fotoreportel

Piękna elbląska jesień Piękna elbląska jesień

Polska i Litwa – trudne sąsiedztwo

Elbląg, Polska i Litwa – trudne sąsiedztwo dr Krzysztof Sidorkiewicz (fot. arch. portEl)

Wielu elblążan ma swoje korzenie na Kresach Wschodnich i ze smutkiem obserwuje pogarszanie się stosunków polsko-litewskich, szczególnie widoczne w tym roku. Dr Krzysztof Sidorkiewicz, pracownik naukowy PWSZ w Elblągu i UW-M, zajmuje się tą problematyką. Niedawno uczestniczył w spotkaniu Forum Dialogu Polsko-Litewskiego na Uniwersytecie Wileńskim i właśnie o tym z nim rozmawiamy.

Piotr Derlukiewicz: – Czym jest Forum Dialogu Polsko-Litewskiego?
     
Dr Krzysztof Sidorkiewicz: – To pomysł litewskich i polskich środowisk akademickich i kulturalnych na budowę opiniotwórczego gremium i wsparcie działań rządów obu państw, które mają na celu poprawę stosunków dwustronnych. Pierwsze spotkanie Forum odbyło się w czerwcu tego roku w Sejnach, drugie teraz, w Wilnie. Może warto podkreślić, że jest to inicjatywa obywatelska.
     
     – Doniesienia polskich mediów z ostatnich miesięcy mogą świadczyć, że dialog to nie jest najwłaściwsze słowo na określenie stosunków polsko-litewskich...
     
– Powstanie Forum jest odpowiedzią na eskalację napięć we wzajemnych relacjach, która nastąpiła w tym roku. Wszyscy uczestnicy rozmów, a byli tam Litwini, Polacy z Litwy oraz osoby z Polski, podkreślali, że chcieliby powrotu dobrych relacji Polski i Litwy, a obecne pogorszenie stosunków nikomu nie służy. Wszystkich jednoczył niepokój o stan wzajemnych relacji. Może warto przypomnieć, że Polska i Litwa określały się jako strategiczni partnerzy, współpracowano w sprawach NATO i UE, nasz kraj był, można powiedzieć, „ambasadorem” Litwy, szczególnie w jej dążeniach do NATO. Wiele kwestii było konsultowanych na szczeblach rządowych. Od 1997 r. istniał wspólny komitet prezydencki, wspólne zgromadzenie parlamentarne, polsko-litewska rada rządowa. Bardzo często dochodziło do spotkań ministrów różnych szczebli, a wielu ważnych polityków podkreślało, że stosunki polsko-litewskie były najlepsze w dziejach obu państw. Okazało się, że nierozwiązane problemy dotyczące mniejszości polskiej na Litwie stały się źródłem obecnego konfliktu...
     
     – Kto prowadzi ten dialog, a komu potrzebna jest eskalacja napięcia w stosunkach polsko-litewskich?
     
– To nie jest proste pytanie. Napięcia we wzajemnych stosunkach trwają już od pewnego czasu. Aktualnie nie spotykają się wyżej wymienione gremia, a kontakty polityczne mają raczej wymiar osobisty. Ten stan trwa od końca 2009 r. Niestety, wiele spraw jest związanych z polityką, w 2009 roku mieliśmy wybory do Parlamentu Europejskiego, na Litwie odbywały się także wybory prezydenckie. My jesteśmy po kampanii wyborczej, a na Litwie jesienią 2012 roku odbędą się wybory parlamentarne. Najdelikatniej to ujmując, nie służy to dialogowi. Czy znajdą się odważni po obu stronach, którzy pójdą „pod prąd” i powiedzą: „tak dalej być nie może, musimy doprowadzić do kompromisu”? Obawiam się, że może być to trudne... Uczestnicy Forum wyrażali obawy, iż bieżąca polityka może pogorszyć wzajemne relacje.
     
     – Jaką rolę pełnią w tym media – litewskie i polskie?
     
– W czasie dyskusji wskazywano na liczne uproszczenia, które pojawiały się w mediach, przez co zamiast wyjaśniać problem, generowały emocje. Stereotyp zastępował fakty. Jak określił to jeden z uczestników, „media podkręcają” temat. Jest to szczególnie żywy temat w mediach litewskich, co uwypuklali litewscy przedstawiciele Forum, a tabloidyzacja mediów powoduje, że grają one na emocjach czytelników. Bardzo trudno jest to zmienić, bo gdy temat zostaje przedstawiony z szerokiej, wielostronnej perspektywy, staje się mniej ciekawy, nie wywołuje już takiej ekscytacji, a więc może być mniej czytelników. Mniej „kliknięć” na stronę czy mniejsza oglądalność... To jest chyba szerszy problem środowiska dziennikarskiego. Jak pokazują niedawne wydarzenia na świecie związane z mediami, chociażby brytyjskimi, zajmowanie postaw wątpliwych etycznie dotyczy także dziennikarzy. Nie chciałbym generalizować, bo na pewno jest wielu dziennikarzy odpowiedzialnych, ale problem jest... Niestety, trudno liczyć na nagłą zmianę tonu w tej sprawie...
     
     – U nas wybory wygrała Platforma Obywatelska, ale hasła nacjonalistyczne i populistyczne wciąż znajdują w Polsce zwolenników. Jak jest na Litwie?
     
– Obecny kryzys, zapewne nie tylko on, ma wpływ także na postawy nacjonalistyczne w wielu krajach. Nie omija to Polski, nie omija Litwy. Zagrożenia ekonomiczne i niepewność jutra zawsze powodowały zachowania populistyczne. Bardzo niebezpieczna jest filozofia „zamkniętej twierdzy”. Trzeba też podkreślić, że społeczeństwo litewskie bardzo ciężko zniosło ostatnie lata kryzysu. Wysoki spadek PKB, a w konsekwencji duże „cięcia” spowodowały np. obniżkę płac w sferze budżetowej czy wśród emerytów na Litwie. Nie są to czynniki, które wzmacniają postawę dialogu, a raczej wpływa to na poszukiwanie wrogów, zamknięcie się w pewnym sposobie myślenia. Z niepokojem obserwujemy wydarzenia na rynkach finansowych. Część ekonomistów twierdzi, że kryzys jest dopiero przed nami... Nie chciałbym sam upraszczać problemu tylko do kwestii ekonomicznych, ale obawiam się, że ma to istotne znaczenie.
     
     – Czy można na Litwie wygrać wybory, czyniąc jednym z głównych haseł wrogość do Polski czy też do Polaków na Litwie? U nas przykład Jarosława Kaczyńskiego pokazał, że na wrogości do Niemiec niewiele już można ugrać.
     
– Obawiam się, że nasza wiedza o Litwie i Litwinach nie jest duża, myślę o całym społeczeństwie. Podobnie jest z wiedzą społeczeństwa litewskiego o Polsce i Polakach. Tak naprawdę, niewiele o sobie wiemy. W dyskusji Forum podkreślono, iż dobrze byłoby, aby obecne problemy „wyjąć” z bieżącego sporu politycznego. Są to sprawy bardzo delikatne i budzące duże emocje. Natomiast zawsze znajdą się ugrupowania czy osoby, które będą coś chciały osiągną, ugrać na ksenofobii czy nietolerancji. Mam jednak nadzieję, że zwycięży rozsądek i kwestie problemów narodowościowych nie będą głównym elementem kampanii wyborczych, ale jest to oczywiście możliwe.
     
     – Przez wieki mieliśmy z Litwinami wspólne państwo. Najbardziej poróżnił nas chyba okres międzywojenny. Co się wtedy stało?
     
– Wspólna historia jest wielkim dziedzictwem naszych państw, a odwołanie do dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczpospolitej Obojga Narodów, budowaną w oparciu o tolerancję i wielokulturowość, jest czymś, z czego możemy być dumni. To bogactwo należy pielęgnować.
     Ale jest też sprawa Wilna i jego przyłączenia do Polski. Stosunki między Polską i Litwą nie były utrzymywane do 1938 r., ale, co także istotne, antagonizm narodowy mocno tkwił w świadomości społecznej. W czasie drugiej wojny światowej sytuacja była nader skomplikowana, gdyż pewna część Litwinów współpracowała z Niemcami, a z drugiej strony była AK. Z kolei po drugiej wojnie światowej w czasie istnienia Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (w ramach ZSRR) mieliśmy wspólnego „wroga”, ale nie można było mówić o przyjaźni. Wzajemne relacje między Litwinami i Polakami mieszkającymi w LSRR były jednak poprawne. Kiedy na Litwie rozpoczął się proces odrodzenia narodowego pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku, powróciły wygaszone problemy. Profesor Piotr Łossowski określił to jako rodzaj hibernacji.
     
     – Jaki jest na Litwie stereotyp Polski i Polaków z Wileńszczyzny? Czy w Polsce istnieje coś takiego, jak stereotyp Litwina?
     
– Najbardziej rozpowszechniony stereotyp Polaka pochodzi jeszcze z XIX wieku, jako dziedzica – pana (z reguły był to drobny szlachcic), który nie chciał się nauczyć języka chłopów, czyli litewskiego. Uważano go za osobę próżną i niesympatyczną. Czyli z jednej strony „Polak panisko” a z drugiej „nieufny Litwin”, trochę nieokrzesany. Polak przedstawiany był jako „ten lepszy”. Co ciekawe, te stereotypy trwają do dnia dzisiejszego. Thomas Venclova, litewski poeta, mówi o pewnym zakodowaniu w kulturze.
     
     – Czy możliwe jest na przykład opracowanie wspólnego podręcznika do historii? Żeby kolejne pokolenia odchodziły od tych stereotypów.
     
– Od kilkunastu lat pracuje polsko-litewska komisja podręcznikowa przy MEN, która próbuje rozwiązywać pewne problemy. Natomiast niezbędna jest praca organiczna, jest to proces rozłożony na wiele lat, szczególnie w kontekście przełamywania stereotypów. Podczas spotkania Forum zaproponowano, aby przygotować wspólny podręcznik, ale także podręcznik metodyczny dla nauczycieli. Na razie jest to pomysł, który uzyskał akceptację Forum. Ciekawą propozycją były także wspólne badania polsko-litewskie nad zagadnieniami pogranicza, ale także innymi problemami, także w celu lepszego poznania.
     
     – Co jeszcze powinniśmy robić dla poprawy stosunków polsko-litewskich?
     
– Wyróżniłbym dwie kwestie. Pierwsza dotyczy rozmów między władzami litewskimi, a przedstawicielami mniejszości polskiej na Litwie w sprawie rozwiązania problemów, które istnieją obecnie. Wymaga to od polityków dużo cierpliwości i zrozumienia oraz spojrzenia dalekosiężnego. Prawdopodobnie w tym roku zostanie uregulowana sprawa nazw dwujęzycznych, co zapewne byłoby krokiem w dobrym kierunku. W sprawach oświatowych toczą się rozmowy w powołanej we wrześniu tego roku komisji. Są oczywiście także inne ważne kwestie, jak zapisy w języku ojczystym imion i nazwisk czy problem odzyskiwania ziemi na Wileńszczyźnie. Pozytywne sygnały miałyby zapewne wpływ na „odwilż” w relacjach Polski i Litwy.
     Z kolei bardzo ważne jest wzajemne poznanie, i cóż, to jest długi proces. Współpraca przygraniczna wygląda bardzo dobrze, jest realizowanych sporo wspólnych projektów, ale to jest za mało. Społeczeństwa powinny się lepiej poznać, przez to wzrasta zrozumienie i szacunek. Pielęgnowanie współpracy szkół czy samorządów z obu państw może odegrać pozytywna rolę. Wielkie znaczenie ma tutaj poznanie młodzieży, która jest otwarta na świat i może wywołać pozytywny impuls. Nie zrobi się tego szybko, to jest proces, ale trzeba ten wysiłek podjąć. Polska i Litwa mają wspaniałą historię, czasami trudną, ale odwołanie się do tradycji, tolerancji i wielokulturowości jest czymś, z czego możemy być dumni.

rozmawiał Piotr Derlukiewicz
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
..., a moim zdaniem
Pokazuj od
najnowszych
  • Problem stwarzają politycy rządzących krajów. Skutek tych konfliktów odczuwają zwykli szarzy obywatele.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    Tretetete(2011-11-21)
  • A czy nie jest prawdą, że Polak zawsze ma tendencję do bycia lepszym, ważniejszym od innych. Nie na darmo mówimy do siebie "Pani/Pan"
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    Polak981(2011-11-21)
  • Polak981,czy Ty do łba za daleko nie masz przypadkiem ?. Wywiad tendencyjny, komentarze durne, jak zwykle.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    (2011-11-21)
  • a Pan Sidorkiewicz nie dostrzega wrogiej wobec Polski roboty Sajudisu Lancbergisa?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    (2011-11-21)
  • PRZECZYTAŁEM I DOCENIŁEM nadludzkie wysiłki red. Piotra De. aby zwrócic uwage czytelnika na wydumane problemy odległe tematycznie od tych codziennych, naszych, lokalnych. Przejmujmy sie Litwą, jutro może Botswaną, Kolumbią albo życiem na Marsie. Nie myślmy o Elblągu, jego przecudnej urody PO prezydencie, podwyżkach podatku gruntowego o 700 proc, nieudolnie wprowadzanej karcie miejskiej, patologicznych strefach płatnego parkowania, rozbabranych kładkach, dziurawych żle oznakowanych i niebezpiecznych ulicach, brakami w kasie, porazkami Olimpii, nepotyzmie w urzędach i pokazywanych publicznie projektach nie bedących realizowanych. O bezrobociu, braku perspektyw dla mlodziezy i srodków utrzymania dla starszych nie wspomnę, po co? Pogadajmy o Sajudisie albo polityce wobec mniejszosci polskiej w okręgach podwileńskich. A moze pójdzmy dalej, podyskutujmy o komunikacji trolejbusowej w Wilnie lub o promie na zalewie kuronskim w Klajpedzie. ..
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    BEZ ŚCIEM proszę(2011-11-21)
  • Ogólne stwierdzenie, że "pewna część Litwinów współpracowała z Niemcami" w czasie II wojny światowej, to na przykład zbrodnia w Ponarach- www.wilnoteka.lt To co się dzieje od dwudziestu lat i do czego urosło na przestrzeni ostatnich dwóch nijak nie pasuje do tak zrównoważonego artykułu, który niczego nie chce wyjaśniać ani określać po imieniu. Zainteresowanych odsyłam do archiwum i bieżących artykułów "Kuriera Wileńskiego" oraz na Polski portal na Litwie- www.wilnoteka.lt Myślę, że wielu z nas ma korzenie na Wileńszczyźnie a mieszka w Polsce, ma tam znajomych, może rodzinę. Czy w imię poprawności chcemy pozwolić na ich bezwolną asymilację?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    MacShell(2011-11-21)
  • Dla mnie jest to chaos, chaos, chaos nie da się rozmawiać o tym co napisał Szanowny Pan Redaktor, a powiedział Pan Sidorkiewicz!!! Bez analizy historii naszych ojczyzn i narodu!!! Decydującym momentem kreujący nasze stosunki jest historia z lat 1939-1945 oraz 1989-1995! Bez rozwinięcia tych dat nie ma sensu kreowania odpowiedzi na określenie stosunków Polska-Litwa! I jeszcze jedno mam pytanie do Was wszystkich jak myślicie dlaczego Litwa ma zniesione wizy do USA od wielu lat???
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    AntyKomuch(2011-11-21)
  • "Polak981,czy Ty do łba za daleko nie masz przypadkiem ?. Wywiad tendencyjny, komentarze durne, jak zwykle. " Odpowiedź prawdziwego Polaka. Tak, do łba nie mam za daleko. Poza tym uważam, że nasze narodowe kompleksy są powodem wielu państwowo-sąsiedzkich kłopotów. Czy Litwini mają nas lubić? Pomyśl człowieku z punktu widzenia litewskiego obywatela (Wilno) i wspomnij lata 20,30.Czy my mamy ich lubić? (każdy Polak znajdzie wiele słusznych argumentów za niechęcią). Tu podobnie jak z Ukrainą trzeba prawdziwej dyplomacji i wyczucia, a nie narzucania własnego (naszego) widzimisię. Rany są po obu stronach, dlatego trzeba rozmawiać. Leżymy jako państwo na styku dwóch kultur. Gorszego miejsca w Europie chyba nie ma. Potrzeba nam dużo tego czego nam brak, czyli mądrości. Szkoda, że wielu z nas potrafi tylko obrażać, zamiast pomyśleć, szkoda.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    Polak981(2011-11-21)
  • Wowka Panie Doktorze, a czy wie Pan co łączy Sienkiewicza, Fredre, Papandreu, Piłsudskiego, Ruszczyca… . .??? Proszę to przeanalizować pomoże to Panu być może w zrozumieniu problemu Polsko-Litewskiego! Należy zwrócić uwagę, że przed wojna na Litwie i Wilnie żyło w pełnej symbiozie społeczeństwo wielonarodosciowe!!!!! Zygmuncie Mineyko i jego rodzina (1840-1925). Był on spokrewniony z rodziną Papandreou, słynnych polityków greckich. Zygmunt Mineyko był tym Polakiem, który świadomie wybrał Grecję jako swoją drugą ojczyznę i ze szczerym oddaniem dla tego kraju spędził ostanią część swego życia w Atenach. Zygmunt Mineyko urodził się w polskiej rodzinie ziemańskiej we wsi Bałwaniszki, koło Oszmiany, niedaleko od Wilna. Obecnie ta wieś znajduje się na Białorusi. Jego ojciec był włascicielem średniej wielkości majątku, liczącego około 1000 hektarów, składającego się głównie z lasów. Utrzymywał rodzinę ze spedarzy drzewa, zboża, wełny, orzechów i innych produktów rolnych. Rodzina była bardzo patriotyczna i brała udział we wszystkich powstaniach i spiskach wymierzonych przeciwko wszechpotężnej Rosji.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    Wowka(2011-11-21)
  • Wowka Tomasz Mineyko przyjaźnił się również z Aleksandrem Fredrą (1793-1876). Przechował w 1812 roku Fredrę, oficera Armii Napoleońkiej przy odwrocie wielkiej armii i ułatwił mu przedostanie się za granicę. Dał też Fredrze w prezencie piekny zegarek, który przechowywał się w rodzinie Fredrów, a potem przeszedł jako pamiątka po sławnym komediopisarzu do Szeptyckich. Komediopisarz w swoich komediach odzwierciedlił życie na dworach litewskich, które miał możność zaobserwować przebywając u Tomasza. W następnych pokoleniach Mineykowie mieli również wpływ na polską literaturę. Na przykład Henryk Sienkiewicz (1846-1916), mając teściową Wandę Mineykównę, odwiedzał wiele razy Mineyków na Litwie. To właśnie będąc u nich usłyszał wiele legend rodzinnych, które potem przelał na papier w wielu swoich powieściach. W głównej katedrze wileńskiej znajduje się duża tablica pamiątkowa wmurowana w ścianę, poświęcona rodzinie Wawrzeckich. Rodzina ta ma bardzo legendarną przeszłość. Podobno ich pierwszy przodek walczył w bitwie pod Grunwaldem. Nazywał się on Skrzetuski. Bardzo się w tej bitwie odznaczył za co król wynagrodził go szlachectwem. Jeden z jego potomków miał bardzo niespokojną naturę. Nazywał sie Wawrzyn Skrzetuski. Tak bardzo narozrabiał w Polsce, że musiał z tamtąd uciekać.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    Wowka(2011-11-21)
  • Wowka Wyjechał na Litwę. Tu aby lepiej się ukryć zmienił nazwisko ze Skrzetuskiego na Wawrzeckiego, od swego imienia Wawrzyn. Natomiast majątek w którym osiadł nazwał od swego poprzedniego nazwiska: Skrzetustowo. Rodzina Wawrzeckich bardzo się później odznaczyła na Litwie. Niestety rodzina w linii męskiej wymarła. Ostatnim potomkiem rodziny była Emilia Wawrzecka, która wyszła za Tomasza Mineyko (1806-1855). Legenda o rodzinie Skrzetuskich była przekazywana w rodzinie z pokolenia na pokolenie. Gdy Sienkiewicz ożenił się z kuzynką Mineyków, przyjeżdżał do ich majątku i tu usłyszał tę legendę. Tak powstał jeden z głównych jego bohaterów powieści "Ogniem i mieczem". Bardzo podobnie Sienkiewicz wykreował postać Zagłoby. Tym razem poprostu opisał swojego teścia, Szetkiewicza (1827-1898). Szetkiewicz lubił wypić, był wysoki i otyły, z małymi oczkami. Bardzo lubił towarzystwo. Chodził zawsze w długim, żóltym płaszczu. Pół Warszawy znało jego i jego żarciki. Był bardzo lubiany. Pomimo hulaszczej natury potrafił zawsze stanąć po uczciwej stronie. W dodadku miał sukcesy finansowe, umiejętnie inwestujac swoje pieniądze. Jednym słowem był zupełnym pierwowzorem Zagłoby. Inny bohater "Potopu", Longin Podbipięta miał swój pierwowzór. Był nim pan Longin Podbipieta, sąsiad rodziny Romerow w Wilnie i wyglądał dokładnie jak jego następca z powieści. Gdy Sienkiewicz odwiedzał Mineykow w Wilnie, odwiedzał także Romerów, którzy byli blisko zaprzyjaźnieni z Mineykami.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    Wowka(2011-11-21)
  • Wowka Polecam pages.interlog.com pl.wikipedia.org a co łączy mnie z historią Mineyko, Ruszczyca, Piłsudskiego ? Moja Prababcia Maria!
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    Wowka(2011-11-21)
Reklama