Środa 14-11-2018, imieniny Emila, Wawrzyńca
 
Rek

UWAGA!

Drogi Czytelniku,

uprzejmie informujemy, że w związku z wejściem w życie Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych stworzyliśmy zgodną z nim politykę prywatności. Regulacje RODO zmuszają nas do wystąpienia z prośbą do Ciebie o zaakceptowanie jego postanowień, chociaż z praktycznego punktu widzenia nic się nie zmienia w sposobie korzystania z naszego serwisu.

Jedyną rzeczą, która może budzić Twoje obawy jest profilowanie. Wyjaśniamy, że w naszym przypadku, tak jak dotychczas, skutkuje ono wyłącznie tym, że jeśli uprzednio byłeś/aś na stronie jakiegoś biura podróży, to z dużym prawdopodobieństwem nasi zaufani partnerzy reklamowi tacy jak Google serwować będą banery z widokami złocistych plaż.

Prosimy zapoznać się z polityką prywatności stosowaną na naszej stronie i zaakceptować jej postanowienia.

Może później
Rek
Telefon portElu Halo, tu portEl
512 918 555

Wiadomości

Wybory 2018

Sport

Gospodarka

Na osiedlu

Społeczeństwo

Na uczelniach

Kultura

Zbrodnia i kara

Dawny Elbląg

Jej portEl

Kina i teatr

Konkursy

Prasówka

Poradnik

Hit czy kit?

Po godzinach

Czterozłotówka z 1794 roku (Historia jednego przedmiotu cz. 13)

 
Elbląg, Czterozłotówka z 1794 roku (Historia jednego przedmiotu cz. 13) Bilet o wymiarach 86X50 mm został wydrukowany jednostronnie czarną farbą na kremowym kartonie, fot. nadesłana przez MAH
Rek

Wspólnie z Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu prowadzimy cykl pn. "Historia jednego przedmiotu", w którym prezentujemy ciekawe eksponaty i ich historię. Przedmioty codziennego użytku odnalezione przez badaczy na ziemi (a właściwie w ziemi) elbląskiej przybliżą nam jej dawnych mieszkańców. Dziś o początkach pieniądza papierowego na ziemiach polskich.

Na lekcji muzealnej poświęconej dziejom pieniądza, można obejrzeć jeden z najstarszych banknotów polskich. Jest to bilet skarbowy na 4 złote polskie wyemitowany 4 września 1794 r.
     Pieniądz papierowy pojawiał się zawsze z powodu niedostatku na rynku pieniądza kruszcowego. Po raz pierwszy zdarzyło się to w średniowiecznych Chinach w VII w. n. e. Nazwany został pieniądzem fruwającym (latającym, lekkim), ponieważ zastępował będące w tym czasie w obiegu ciężkie i niewygodne do transportu oraz transakcji kupieckich monety z żelaza i miedzi. Europejczycy dowiedzieli się o owych „fruwających pieniądzach” dopiero sześćset lat później z relacji Marco Polo - weneckiego kupca i podróżnika, który spędził w Chinach ponad dwadzieścia lat.
     W Europie za najstarszy pieniądz papierowy uznaje się tekturowe monety oblężnicze, tłoczone z okładek ksiąg parafialnych podczas oblężenia w 1574 r. hiszpańskiej twierdzy Lejda w Niderlandach. O pierwszych banknotach możemy mówić w odniesieniu do kwitów bankowych - depozytowych z 1665 r. , które pojawiły się w Szwecji. Zastępowały one monety miedziane o ogromnych rozmiarach, ważące nawet do 20 kg (tzw. platmynty). W powstałym wówczas Szwedzkim Banku Państwowym można było zdeponować te nieporęczne monety, otrzymując w zamian kwity w każdej chwili wymienialne z powrotem na miedź. W Anglii w 1695 r. również powstał bank, który wymieniał na papierowe pokwitowania zdeponowane w nim złoto. Na masową skalę papierowe znaki pieniężne rozpowszechniły się w XIX i XX wieku. Banknoty początkowo były wypisywane ręcznie; drukować zaczęto je dopiero od 1. połowy XVIII w. Pierwsze banknoty miały charakter kredytowy, ponieważ pozostawiano możliwość ich wymiany na kruszec szlachetny – najczęściej monety złote lub srebrne. Wcześniej taką rolę pełniły weksle, stosowane już na przełomie XII i XIII w. przez kupców i bankierów w miastach włoskich i flandryjskich. Wymienialność banknotów skończyła się praktycznie wraz z wybuchem I wojny światowej i otrzymały one wtedy także kurs przymusowy. Obecnie wartość pieniądza papierowego w większości krajów nie ma już żadnego powiązania z kruszcem. Wymiana banknotów na złoto została całkowicie zlikwidowana w obrotach wewnętrznych wszystkich krajów świata na początku lat 30. XX w. , a w obrotach międzynarodowych w 1971. W ten sposób zastąpiły one pieniądz kruszcowy a ich wartość praktycznie opiera się na umowie społecznej w postaci odpowiedniego aktu prawnego.
     W Polsce za pierwsze banknoty uznaje się bilety skarbowe emitowane w czasie insurekcji kościuszkowskiej przez rząd powstańczy. 8 czerwca 1794 r., powołana miesiąc wcześniej Rada Najwyższa Narodowa z Wydziałem Skarbowym, na którego czele stał Hugo Kołłątaj, podjęła uchwałę o emisji biletów skarbowych na okaziciela na sumę 60 milionów złotych oraz kartonowych biletów zdawkowych na sumę 14 mln złotych. Miały one sfinansować trwające powstanie, a odmowa ich przyjmowania groziła grzywną. Pierwsze bilety skarbowe o wysokich nominałach - od 5 do 1 000 złotych weszły do obiegu podczas oblężenia Warszawy. Społeczeństwo polskie odniosło się jednak do nich nieufnie, odmawiając ich przyjmowania i wydawania reszty w monecie kruszcowej . Pewien szynkarz na ulicy Długiej w Warszawie wykrzykiwał wtedy: "Wolę wisieć niż bilety brać".
     Problemem był jednak przede wszystkim brak w obiegu niskich nominałów, więc już w niecałe dwa tygodnie później udało się wyprodukować pieniądz zdawkowy o nominale od 5 groszy do 4 złotych. Po upadku insurekcji kościuszkowskiej w rękach społeczeństwa polskiego pozostało wiele z owych biletów zdawkowych. Wprawdzie przestały być prawnym środkiem płatniczym, stały się jednak cennymi pamiątkami po utraconej na długie lata państwowości.

  Na odwrotnej stronie biletu znajdowało się faksymile podpisu „F. Malinowski” Na odwrotnej stronie biletu znajdowało się faksymile podpisu „F. Malinowski”


     Prezentowany bilet skarbowy, pochodzący z ostatniej już emisji powstańczej, o niewielkich wymiarach (86 x 50 mm), został wydrukowany jednostronnie czarną farbą na kremowym kartonie. Bilety sklejane były z dwóch warstw i cięte ręcznie z większego arkusza, co skutkowało różnymi ich rozmiarami. Na odwrotnej stronie biletu znajdowało się faksymile podpisu „F. Malinowski”. Zastosowany znak zabezpieczający - skrót „ złł 4” umieszczony w dwóch prostokątnych ramkach - nanoszony był za pomocą środka chemicznego na arkusz, stanowiący po sklejeniu warstwę tylną. Po sklejeniu przenikał on na arkusz stanowiący warstwę przednią i dopiero wtedy uwidaczniał się po stronie awersu. Do obiegu wypuszczono aż 32 serie tego nominału. Rarytasem dla zbieraczy są rzadsze odmiany z odwróconym podpisem lub przesunięciem podpisu i znaku zabezpieczającego. Arkusze papieru omawianej Serii 2 mieściły po 8 sztuk biletów - 2 x 4 szt. w arkuszu. Niekiedy na rynku antykwarycznym pojawiają się nie rozcięte w pionie lub poziomie fragmenty arkusza lub nawet całe arkusze, a także egzemplarze bez faksymile podpisu.
     Czterozłotówka z 1794 r. nie należy do najrzadszych polskich banknotów XVIII i XIX wieku, ponieważ została wydrukowana w ilości prawie miliona sztuk. Niemniej stanowi interesującą pamiątkę pierwszego polskiego powstania oraz świadectwo początków pieniądza papierowego na ziemiach polskich. Należy wspomnieć, że dla upamiętnienia wkładu Tadeusza Kościuszki w historię papierowego pieniądza polskiego portret wodza pojawił się po odzyskaniu przez nasz kraj niepodległości, na większości biletów skarbowych Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej w 1919 i 1920 r. Został również powtórzony na banknotach złotówkowych, wprowadzonych do obiegu w wyniku reformy pieniężnej Władysława Grabskiego z 29 kwietnia 1924 r. z wydrukowaną wcześniejszą datą emisji 28 lutego 1919 oraz na 10 i 20 – złotówce z datą emisji 15 lipca 1924 r. Na wspomnianych banknotach złotowych głowa T. Kościuszki występuje także jako znak wodny. Portret bohatera insurekcji umieszczano także na banknotach 500-złotowych z okresu PRL-u, na emisjach z lat 1974 - 1982.
     
     

Elbląska Gazeta Internetowa portEl.pl sprawuje patronat medialny nad Muzeum Archeologiczno-Historycznym
     
Małgorzata Gizińska, kustosz Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblągu
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
Reklama

To kupisz w pasażu portElu

Samochody używane HADM Gramatowski
Citroen HADM Gramatowski już otwarty!
Wypożyczalnia aut HADM Gramatowski
Serwis i oryginalne części Audi