Środa 23-01-2019, imieniny Rajmunda, Ildefonsa
 
Rek

UWAGA!

Drogi Czytelniku,

uprzejmie informujemy, że w związku z wejściem w życie Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych stworzyliśmy zgodną z nim politykę prywatności. Regulacje RODO zmuszają nas do wystąpienia z prośbą do Ciebie o zaakceptowanie jego postanowień, chociaż z praktycznego punktu widzenia nic się nie zmienia w sposobie korzystania z naszego serwisu.

Jedyną rzeczą, która może budzić Twoje obawy jest profilowanie. Wyjaśniamy, że w naszym przypadku, tak jak dotychczas, skutkuje ono wyłącznie tym, że jeśli uprzednio byłeś/aś na stronie jakiegoś biura podróży, to z dużym prawdopodobieństwem nasi zaufani partnerzy reklamowi tacy jak Google serwować będą banery z widokami złocistych plaż.

Prosimy zapoznać się z polityką prywatności stosowaną na naszej stronie i zaakceptować jej postanowienia.

Może później

Szelągi Jana Kazimierza (Historia jednego przedmiotu cz. 116)

 
Elbląg, Szelągi Jana Kazimierza  (Historia jednego przedmiotu cz. 116) (fot. MAH)
Rek

Wspólnie z Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu prowadzimy cykl pn. "Historia jednego przedmiotu", w którym prezentujemy ciekawe eksponaty i ich historię. Przedmioty codziennego użytku odnalezione przez badaczy na ziemi (a czasem i w ziemi) elbląskiej przybliżą nam jej dawnych mieszkańców. Dziś będzie o pieniądzach.

W okresie wojen polsko-szwedzkich sytuacja gospodarcza Polski nie była korzystna. Konflikt powodował rozległe zniszczenia, a żołnierze grozili buntem z powodu braku żołdu. Należało jak najszybciej znaleźć wyjście z tej sytuacji i zapewnić wpływy do królewskiego skarbca.
     Rozwiązaniem problemu miały stać się miedziane szelągi. Pomysłodawcą tej monetarnej reformy był Tytus Liwiusz Boratini - zarządca mennicy krakowskiej, od nazwiska którego ukuto popularną nazwę nowego szeląga – boratynka. Moneta miała mieć wartość 1/3 grosza czyli 1/90 złotego, mimo iż realnie, biorąc pod uwagę wartość kruszcu, była warta o wiele mniej.
     W okresie od 1659 do 1661 roku wybito w mennicy królewskiej o nominalnej wartości dwóch milionów złotych (oczywiście po wcześniejszych ustaleniach z królem). Oprócz tego Boratini wypuścił na własną rękę dodatkową ilość wartą 1,5 miliona złotych. Od roku 1659 do 1666 na rynek miały trafić szelągi warte między dziesięć a dwadzieścia milionów, co daje około 1-1,8 miliarda sztuk monet. A ponieważ na rynku pojawiły się jej liczne fałszerstwa, boratynka jest dziś jedną z najczęściej spotykanych monet na rynku numizmatyczno-historycznym. Fałszerstwa szelągów wykonywano m.in. w mennicy w mołdawskim mieście Suczawie. Fałszywe monety ważyły połowę tego co boratynki, posiadały niewyraźny napis oraz większość z nich prezentowała monogramy i imiona królów szwedzkich.
     Boratynki załatały tylko doraźnie pustkę w królewskim skarbcu, za to ich duża ilość wywołała inflację oraz podwójne ceny - w srebrze i miedzi. Do ceny kupna należało doliczać od 15% w 1662 roku, aż do 70% więcej w roku 1666.
     Na awersie szelągów koronnych Jana Kazimierza umieszczono przedstawienie głowy Jana Kazimierza w wieńcu koronnym, wokół której widnieje napis IOAN. CAS. REX., u dołu przedzielony inicjałem T.L.B. – oznaczającym Tytusa Liwiusza Boratiniego. Awers monety litewskiej jest identyczny jak na monetach koronnych, jedynie w późniejszym czasie zmienia się inicjał zarządcy mennicy, którym zostaje w 1663 roku Jerzy Fryderyk Horn posługujący się literami G.F.H. Rysunek głowy Jana Kazimierza wzorowany jest na francuskich monetach Ludwika XIV.
     Rewers w przypadku szelągów koronnych i litewskich różni się herbem oraz napisem. Na monetach polskich widnieje orzeł z herbem Wazów na piersi i napisem SOLID. REGNI. POLON zakończonym datą (różniący się szczegółami w zależności od rocznika). Napis u dołu rozdzielony był tarczą herbową Ślepowron podskarbiego koronnego Jana Kazimierza Krasińskiego, sprawującego funkcję w latach 1659-1668. Monety litewskie mają umieszczoną Pogoń, wokół której występuje napis SOLI. MAG. DVC. LIT. zakończony datą. Napis, tak jak w przypadku monet koronnych, może różnić się szczegółami w zależności od rocznika. Legenda u dołu rozdzielona jest herbem lub monogramem Podskarbiego Wielkiego Litewskiego. W latach 1652-1658 jest to herb Korwin - Wincentego Gosiewskiego, a od roku 1658-1662 Adama Sakowicza – administratora skarbu królewskiego. W latach 1662 do 1676 monogram HKPL, lub herb Kryszpin – Hieronima Kryszpina Kirszenszteina. Na monetach litewskich występuje także herb Wieniawa należący do Bogusława Leszczyńskiego podskarbiego wielkiego koronnego w latach 1650-1659.
     Boratynki są monetami małymi; mierzą około 15,7 mm średnicy i ważą 1,35 grama, więc pod względem wagi i średnicy można porównać je do dzisiejszych groszy.
     

     Elbląska Gazeta Internetowa portEl.pl sprawuje patronat medialny nad Muzeum Archeologiczno-Historycznym
Paweł Wlizło, asystent ds. numizmatyki i historii dawnej MAH
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
..., a moim zdaniem
Pokazuj od
najnowszych
Reklama

To kupisz w pasażu portElu

Fototapety Trójmiasto
Fototapeta lateksowa 150x260 cm - Paryż
Fototapety dziecięce
Fototapeta fizelinowa 400x148x cm - Most Golden Gate