Czwartek 13-12-2018, imieniny Łucji, Otylii
 
Rek

UWAGA!

Drogi Czytelniku,

uprzejmie informujemy, że w związku z wejściem w życie Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych stworzyliśmy zgodną z nim politykę prywatności. Regulacje RODO zmuszają nas do wystąpienia z prośbą do Ciebie o zaakceptowanie jego postanowień, chociaż z praktycznego punktu widzenia nic się nie zmienia w sposobie korzystania z naszego serwisu.

Jedyną rzeczą, która może budzić Twoje obawy jest profilowanie. Wyjaśniamy, że w naszym przypadku, tak jak dotychczas, skutkuje ono wyłącznie tym, że jeśli uprzednio byłeś/aś na stronie jakiegoś biura podróży, to z dużym prawdopodobieństwem nasi zaufani partnerzy reklamowi tacy jak Google serwować będą banery z widokami złocistych plaż.

Prosimy zapoznać się z polityką prywatności stosowaną na naszej stronie i zaakceptować jej postanowienia.

Może później
Zamknij Zamknij
Rek

Historia okolic Elbląga: Biała Góra (odc.92)

 
Elbląg, Historia okolic Elbląga: Biała Góra  (odc.92) Śluza w Białej Górze (fot. autor)
Rek

Gdzie znajdował się legendarny Zantyr? Z czego słynął? O tych i innych ciekawostkach przeczytacie w kolejnym odcinku naszego cotygodniowego cyklu. Tym razem Karol Wyszyński, przewodnik elbląskiego PTTK, oprowadza po Białej Górze i jej okolicach.

Biała Góra znajduje się na terenie dawnej Pomezanii, obecnie Powiśla. Jeszcze przed przybyciem na te tereny Krzyżaków istniała tu osada, podległa książętom gdańskim. Chodzi o legendarny Zantyr, gród założony w XII wieku przez Świętopełka Gdańskiego (przed 1195-1266).
     Pierwsza wzmianka o Zantyrze (Sanctir) pochodzi 1240 r., kiedy to biskup misyjny Chrystian z Oliwy (1180-1245) złożył skargę do papieża Grzegorza IX na Krzyżaków za zniszczenie miasta i kościoła biskupiego. I tu są dwie nieco sprzeczne informacje, bo według jednego z podań z początkiem XIII w. Zantyr miał być podarowany bp. Chrystianowi, natomiast drugie źródło mówi o podarowaniu w 1251 r. grodu Krzyżakom przez Sambora II księcia lubiszewsko-tczewskiego w podzięce za pomoc przy wznoszeniu zamku tczewskiego.
     Po śmierci Sambora Mściwój II, syn Świętopełka II, w 1266 r. domagał się nieskutecznie zwrotu grodu, w 1275 r. papież Grzegorz X potwierdził jego posiadanie przez Krzyżaków. W 1280 r. zaczęła się stopniowa rozbiórka tak zamku jak i grodu, a materiał w ten sposób pozyskany wykorzystano do wnoszenia warowni w Malborku. Obecnie po Zantyrze nie ma śladu.
     
     Biała Góra
     
Wracając do Białej Góry, jej obecna nazwa to spolszczenie niemieckiego Weissenberg, jakie wieś nosiła do 1945 r.
     Rozgałęzienie Wisły i Nogatu w Białej Górze i stosunki wodne stanowiły w przeszłości przyczynę sporów pomiędzy Elblągiem a Gdańskiem, w związku z żeglownością tych rzek. Około połowy XVI w. Nogatem płynęło blisko 87 procent wód obu cieków, w tym też wieku lustro Nogatu zaczęło się obniżać, grożąc wyschnięciem. Wówczas wykopano kanał w rejonie Białej Góry, co zapobiegło jego wyschnięciu, spowodowało jednak zanik zdolności żeglownej odcinka Wisły poniżej Białej Góry.
     W drugim dziesięcioleciu XVII w. wybudowano tamę, która spowodowała podział wód Wisła – Nogat w stosunku 2:1. Tama została zniszczona ok. połowy XVII w. podczas wojen polsko-szwedzkich. W pobliskim lesie znajdują się ślady po trzech strażnicach z tamtego okresu.
     W oparciu o projekt z 1848 r. poniżej Białej Góry wykonano kanał do Nogatu, w wyniku czego uzyskano stosunek przepływu wód Wisła – Nogat 4:1. Kolejna zmiana to początek XX w. - w jej wyniku obecnie Nogatem płynie tylko 3 procent wody średniego przepływu Wisły.

  Widok dolnego lustra wody tuż przy śluzie (fot. autor) Widok dolnego lustra wody tuż przy śluzie (fot. autor)


     
     Śluzy i inne atrakcje
     
Obecnie istniejący węzeł wodny ze śluzą w Białej Górze powstawał w kilku etapach. Najwcześniejszy jest datowany na połowę XIX w. W latach 1912-1915 powstała tutaj budowla żelbetowa obłożona cegłą klinkierową. A najmłodsza część całej konstrukcji to mała śluza Liwa- Nogat powstała w latach 30. XX w.
     Traktat Wersalski, powstanie tak Wolnego Miasta Gdańsk i zaistnienie „korytarza” spowodowało, że Biała Góra do 1 września 1939 r. była miejscowością graniczną. W 1930 r. postawiono tu kamienny krzyż (nie istnieje od 1945 r.), zwany Krzyżem Prus Zachodnich (Westprueuddekreuz), miał on być symbolem „krzywdy”, jaką Niemcy ponieśli na rzecz Polski poprzez decyzje wspomnianego traktatu. 
     Oprócz śluzy w Białej Górze istnieje jeszcze kilka innych atrakcji turystycznych. Są to szlaki piesze: „Kopernikowski”, „Nadwiślański”., Międzynarodowy Szlak Rowerowy Euro Route R-1, a także rezerwat roślinności stepowej „Biała Góra”, Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Nogat, Obszar Chronionego Krajobrazu Białej Góry.
     Od 2012 r. w Białej Górze istnieje również stanica wodna.

WyKa
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
  • Byłem tam kiedyś na obozie zuchowym. Obecnie ośrodek w którym spędzałem wakacje jest opuszczoną ruderą.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 0
    (2018-01-21)
  • Byłem tam kiedyś na obozie zuchowym. Obecnie ośrodek w którym spędzałem wakacje jest opuszczoną ruderą.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    (2018-01-21)
  • Papieże zawsze byli przeciw Polsce!!!!! Dziś to samo.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    4 5
    (2018-01-21)
  • Krzyżacy to zaraza w imię Boga wymordowali Prusow a potem wzięli się za Polakowi Litwinów.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    11 10
    (2018-01-21)
  • Krążące w sieci zdjęcie zniszczonego budynku Polskiego Urzędu Pocztowo-Telegraficznego przy dawnym placu Heweliusza w Gdańsku zostało błędnie podpisane. Według opisu, na fotografii przedstawiono Frankfurt pod koniec 1943 roku, po zbombardowaniu przez samoloty RAF.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    (2018-01-21)
  • Niemcy to bandyci i oszuści
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    7 6
    (2018-01-21)
  • Mlexer elblag
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 0
    Team(2018-01-21)
  • Czy regulacje wodne w Bialej Gorze mialy wplyw na wysychanie jez. Druzno? W nazwie niem. jest blad literowy, powinno byc Westpreussenkreuz lub tez pisane Westpreussen Kreuz (zob. Google D)
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    0 0
    elb2010(2018-01-21)
  • @elb2010 - elb2010.Nie miały wpływu ponieważ poziom wody w jeziorze Drużno jest bezpośrednio związany z poziomem w Zalewie Wiślanym i patrząc dalej Morzem Bałtyckim. Co prawda Nogat uchodzi do zalewu jednak nie ma to tak dużego wpływu na poziom lustra wody jak prądy morskie a zwłaszcza kierunek wiatru. Drużno jak każde jezioro po prostu się wypłyca. Mało kto wie że przez ostatnie sto lat w naszym kraju zniknęło około 3000 małych jezior. :-)
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    3 0
    mariusz605(2018-01-21)
Reklama

To kupisz w pasażu portElu

Okulary korekcyjne GIANFRANCO FERRE
Okulary korekcyjne EVA MINGE
Okulary korekcyjne EVA MINGE
Okulary przeciwsłoneczne Roberto Cavalli