Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies.
Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na zapisywanie ich w pamięci urządzenia. Proszę zapoznać się z informacją na temat cookies stosowanych na naszej stronie.
Piątek 24-11-2017, imieniny Jana, Flory
 
Rek

UWAGA!

Zamknij Zamknij
Rek
Rek
Telefon portElu Halo, tu portEl
512 918 555

Wiadomości

Na osiedlu

Gospodarka

Społeczeństwo

Kultura

Sport

Na uczelniach

Zbrodnia i kara

Prasówka

Jej portEl

Kina i teatr

Konkursy

Dawny Elbląg

Poradnik

Hit czy kit?

Po godzinach

Fotoreportel

11.11.2017 11.11.2017

Historia okolic Elbląga: Wyspa Nowakowska (odcinek 28)

 
Elbląg, Historia okolic Elbląga: Wyspa Nowakowska  (odcinek 28) Nieistniejący już Dom Pod Siedmioma Szczytami. Zdjęcie przedwojenne (fot. archiwum autora)
Rek

Gdzie mieścił się Dom pod Siedmioma Szczytami? Kiedy powstał most pontonowy w Nowakowie?Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziecie w najnowszym odcinku „Historii okolic Elbląga”, poświęconym Wyspie Nowakowskiej. Oprowadza jak co tydzień Karol Wyszyński, przewodnik elbląskiego PTTK.

Wyspa Nowakowska jest położona w powiecie elbląskim. Powstała dzięki działalności człowieka i pracom melioracyjnym. Obejmuje teren pomiędzy rzekami Elbląg, Nogat i Cieplicówka oraz Kanałem Jagiellońskim, a także zachodnim brzegiem Zalewu Wiślanego. Po 1466 r. te tereny leżały w Prusach Królewskich. W 1703 roku dobra – należącego wówczas do Elbląga - zostały zajęte przez króla brandenburskiego Fryderyka III, w wyniku porozumienia zawartego przez Augusta II Mocnego z Fryderykiem I Pruskim.
     
     Walka z wodą
     
W znacznej części osadnictwo rozpoczęło się tu dopiero pod koniec XVII wieku dzięki działalności mennonitów i sypaniu przez nich wałów, kopaniu kanałów oraz osuszaniu polderów. Prace osuszania gruntów zakończono przed 1810 r., kiedy to powstały nowe miejscowości: Nowotki, Cieplice, Batorowo, Kępiny Wielkie.
     Tereny położone w wielu miejscach poniżej wód Zalewu zagrożone były powodziami i często też zalewane. By je chronić wały często konserwowano i sypano nowe, a budowa domów odbywała się na sztucznych pagórkach nazywanych terpami.
     W latach 1939-1941 przy budowie wałów pracowali więźniowie z obozu Stutthof, upamiętnia to tablica ustawiona na skrzyżowaniu dróg Nowotki – Batorowo. Swój wkład w meliorację tych terenów mają też internowani polscy żołnierze, uczestnicy powstania listopadowego. Wykopali oni w rejonie wsi Nowotki rów melioracyjny zwany jako Rów Łosiowy (Lachsrinne).  

  Tablica przypominająca o pracy więźniów Stutthofu przy kopaniu wałów (fot. autor) Tablica przypominająca o pracy więźniów Stutthofu przy kopaniu wałów (fot. autor)


     W zimie 1945 r. wycofujący się żołnierze niemieccy wysadzili wały w 16 miejscach, by opóźnić ruch wojsk sowieckich, co umożliwiało ewakuację ludności cywilnej. Naprawą wałów i osuszaniem terenu zajęli się nowi osadnicy przybyli w zasadzie z różnych regionów Polski sprzed 1939 r.
     Ponownie do wielkiej powodzi doszło 19 stycznia 1983 r., kiedy to wody Zalewu Wiślanego spiętrzone wiejącym przez kilka dni wiatrem przerwały wały czołowe wyspy i zalały ok. 3 tys. ha. Przy naprawie wałów pracowali żołnierze, ewakuowali oni również mieszkańców. Naprawa wałów trwała do końca miesiąca, po czym przystąpiono do modernizacji wałów i ich podwyższania. Następna powódź, spowodowana przez cofkę, dotknęła wyspę 14 października 2009 r.
     Na wyspie znajdują się obecnie miejscowości: Batorowo (do 1945 r. Battrow), Cieplice, Nowotki (do 1945 r. Neuhausen), Kępa Rybacka (do 1945 r. Fischerkampe), Nowe Batorowo, Nowakowo (do 1945 r. Terranova), Nowakowo Trzecie, Ujście i Kępiny Wielkie (do 1945 r. Zeyervorderkampen).
     
     Mosty
     
Na Wyspę Nowakowską można dostać się przez mosty, jeden - nad Kanałem Jagiellońskim - jest mostem stałym, drugi - na rzece Elbląg - prowadzący do Nowakowa jest pontonowy. Został zbudowany w latach 70., przedtem do przeprawy służył prom z ręcznym napędem. Obecny most otwierany jest w określonych porach poprzez odciągnięcie części przęsła na bok.
     
     Dom Angielski i rezerwat
     
Nad rzeką Elbląg w Nowakowie stał do 1945 r. Dom Pod Siedmioma Szczytami (Siebengiebelhaus), nazywany też Domem Angielskim.
     W 1616 r. istniejącą tu karczmę na Bolwerku (Bollwerkskug) odkupił angielski kupiec John Slocumbe i pobudował w jej miejsce w latach 30-tych XVII w. nowy dom. Służył on angielskim kupcom przybywającym do Elbląga, gdzie siedzibę miała Angielska Kampania Wschodnia.
     Na zachodnim brzegu Zalewu Wiślanego w 2001 r. powstał Rezerwat Przyrody Zatoka Elbląska. Jest to rezerwat ptactwa błotnego oraz miejsca lęgowe ptactwa. Z tego miejsca możemy podziwiać południową część Zalewu, tzw. Złotą Wyspę i samą Zatokę Elbląską.

WyKa
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
  • Bardzo ciekawy artykuł. .dziękuję. Pochodze z Wyspy Nowakowskiej, dowiedziałam sie wielu ciekawych rzeczy. Raz jeszcze dziękuję i pozdrawiam.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    7 1
    ciepliczanka(2016-10-30)
  • kilka nieścisłości i brak tekstów źródłowych... to wszystko w necie znaleźć można więc nie wyrywa z butów
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    5 2
    mieszkanka1(2016-10-30)
  • Ciekawe, ciekawe. Kocham ta wyspę!!! Zwłaszczacza Nowotki tzw. " Koniec Swiata"
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    10 0
    Mieszkanka Nowotek (2016-10-30)
  • Też uwielbiam Nasze cudne Nowotki (Koniec Świata ) na którym mieszkam ????
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 0
    Me-gusta(2016-10-30)
  • Przyzwyczajony do warmińskich pagórków i lasów ilekroć wjeżdżam na Nowakowską wyspę mam mieszane uczucia, tak wyobrażałem kiedyś zesłańców na Kamczatce. Stałych mieszkańców lubię i podziwiam, mieszkać w takich okolicznościach przyrody to bohaterstwo.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    4 1
    (2016-10-30)
  • Oj, twardzi i pracowici są, wielu z tych okolic znam. Inni. .. .tam by się dłużej nie uchowali.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 0
    pampi-ZAWADA(2016-10-30)
  • Po wielkiej powodzi 19 stycznia 1983 r przy naprawie i i odbudowie wałów, a także budowie nowych dróg brali udział przede wszystkim zakłady cywilne. Temat ten został potraktowany trochę niedbale tak jakby w latach Jaruzelskich wszystko działo się dzięki PRL - owskiej armii. Panie Karolu Wyszyński proszę nie wprowadzać czytelników w nierzetelne historie.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 0
    helamaGb6(2016-10-30)
  • a pomnik stoi na sk. dróg Kępiny /Cieplice, trochę więcej starań w przygotowaniu dokumentacji
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    karol57(2016-10-31)
  • Podobno w domu Pod Siedmioma Szczytami noclegował Car Piotr Wielki w drodze na zachód. Możliwe że w drodze powrotnej wiózł już Bursztynową Komnatę jako podarunek od niemieckiego króla ?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    StaryDinozaur(2016-10-31)
  • Też to kiedys czytałem o Piotrze Wielkim. Zawsze mnie ciekawiło to Ujscie.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    (2016-10-31)
  • "W znacznej części osadnictwo rozpoczęło się tu dopiero pod koniec XVII wieku dzięki działalności mennonitów i sypaniu przez nich wałów, kopaniu kanałów oraz osuszaniu polderów. " A teraz na żuławach elbląskich powstają kopalnie piasku, kruszywa, aby to, co Mennonici zrobili na tych terenach po prostu totalnie zniszczyć. Dzięki naszym świetnym urzędnikom z Gminy Elbląg !!!!!
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    (2016-11-01)
Reklama