UWAGA!

Drogi Czytelniku,

uprzejmie informujemy, że w związku z wejściem w życie Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych stworzyliśmy zgodną z nim politykę prywatności. Regulacje RODO zmuszają nas do wystąpienia z prośbą do Ciebie o zaakceptowanie jego postanowień, chociaż z praktycznego punktu widzenia nic się nie zmienia w sposobie korzystania z naszego serwisu.

Jedyną rzeczą, która może budzić Twoje obawy jest profilowanie. Wyjaśniamy, że w naszym przypadku, tak jak dotychczas, skutkuje ono wyłącznie tym, że jeśli uprzednio byłeś/aś na stronie jakiegoś biura podróży, to z dużym prawdopodobieństwem nasi zaufani partnerzy reklamowi tacy jak Google serwować będą banery z widokami złocistych plaż.

Prosimy zapoznać się z polityką prywatności stosowaną na naszej stronie i zaakceptować jej postanowienia.

Może później

Historia okolic Elbląga: Wyspa Nowakowska (odcinek 28)

 
Elbląg, Nieistniejący już Dom Pod Siedmioma Szczytami. Zdjęcie przedwojenne
Nieistniejący już Dom Pod Siedmioma Szczytami. Zdjęcie przedwojenne (fot. archiwum autora)

Gdzie mieścił się Dom pod Siedmioma Szczytami? Kiedy powstał most pontonowy w Nowakowie?Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziecie w najnowszym odcinku „Historii okolic Elbląga”, poświęconym Wyspie Nowakowskiej. Oprowadza jak co tydzień Karol Wyszyński, przewodnik elbląskiego PTTK.

Wyspa Nowakowska jest położona w powiecie elbląskim. Powstała dzięki działalności człowieka i pracom melioracyjnym. Obejmuje teren pomiędzy rzekami Elbląg, Nogat i Cieplicówka oraz Kanałem Jagiellońskim, a także zachodnim brzegiem Zalewu Wiślanego. Po 1466 r. te tereny leżały w Prusach Królewskich. W 1703 roku dobra – należącego wówczas do Elbląga - zostały zajęte przez króla brandenburskiego Fryderyka III, w wyniku porozumienia zawartego przez Augusta II Mocnego z Fryderykiem I Pruskim.
      
       Walka z wodą
      
W znacznej części osadnictwo rozpoczęło się tu dopiero pod koniec XVII wieku dzięki działalności mennonitów i sypaniu przez nich wałów, kopaniu kanałów oraz osuszaniu polderów. Prace osuszania gruntów zakończono przed 1810 r., kiedy to powstały nowe miejscowości: Nowotki, Cieplice, Batorowo, Kępiny Wielkie.
       Tereny położone w wielu miejscach poniżej wód Zalewu zagrożone były powodziami i często też zalewane. By je chronić wały często konserwowano i sypano nowe, a budowa domów odbywała się na sztucznych pagórkach nazywanych terpami.
       W latach 1939-1941 przy budowie wałów pracowali więźniowie z obozu Stutthof, upamiętnia to tablica ustawiona na skrzyżowaniu dróg Nowotki – Batorowo. Swój wkład w meliorację tych terenów mają też internowani polscy żołnierze, uczestnicy powstania listopadowego. Wykopali oni w rejonie wsi Nowotki rów melioracyjny zwany jako Rów Łosiowy (Lachsrinne).  

  Elbląg, Tablica przypominająca o pracy więźniów Stutthofu przy kopaniu wałów
Tablica przypominająca o pracy więźniów Stutthofu przy kopaniu wałów (fot. autor)


       W zimie 1945 r. wycofujący się żołnierze niemieccy wysadzili wały w 16 miejscach, by opóźnić ruch wojsk sowieckich, co umożliwiało ewakuację ludności cywilnej. Naprawą wałów i osuszaniem terenu zajęli się nowi osadnicy przybyli w zasadzie z różnych regionów Polski sprzed 1939 r.
       Ponownie do wielkiej powodzi doszło 19 stycznia 1983 r., kiedy to wody Zalewu Wiślanego spiętrzone wiejącym przez kilka dni wiatrem przerwały wały czołowe wyspy i zalały ok. 3 tys. ha. Przy naprawie wałów pracowali żołnierze, ewakuowali oni również mieszkańców. Naprawa wałów trwała do końca miesiąca, po czym przystąpiono do modernizacji wałów i ich podwyższania. Następna powódź, spowodowana przez cofkę, dotknęła wyspę 14 października 2009 r.
       Na wyspie znajdują się obecnie miejscowości: Batorowo (do 1945 r. Battrow), Cieplice, Nowotki (do 1945 r. Neuhausen), Kępa Rybacka (do 1945 r. Fischerkampe), Nowe Batorowo, Nowakowo (do 1945 r. Terranova), Nowakowo Trzecie, Ujście i Kępiny Wielkie (do 1945 r. Zeyervorderkampen).
      
       Mosty
      
Na Wyspę Nowakowską można dostać się przez mosty, jeden - nad Kanałem Jagiellońskim - jest mostem stałym, drugi - na rzece Elbląg - prowadzący do Nowakowa jest pontonowy. Został zbudowany w latach 70., przedtem do przeprawy służył prom z ręcznym napędem. Obecny most otwierany jest w określonych porach poprzez odciągnięcie części przęsła na bok.
      
       Dom Angielski i rezerwat
      
Nad rzeką Elbląg w Nowakowie stał do 1945 r. Dom Pod Siedmioma Szczytami (Siebengiebelhaus), nazywany też Domem Angielskim.
       W 1616 r. istniejącą tu karczmę na Bolwerku (Bollwerkskug) odkupił angielski kupiec John Slocumbe i pobudował w jej miejsce w latach 30-tych XVII w. nowy dom. Służył on angielskim kupcom przybywającym do Elbląga, gdzie siedzibę miała Angielska Kampania Wschodnia.
       Na zachodnim brzegu Zalewu Wiślanego w 2001 r. powstał Rezerwat Przyrody Zatoka Elbląska. Jest to rezerwat ptactwa błotnego oraz miejsca lęgowe ptactwa. Z tego miejsca możemy podziwiać południową część Zalewu, tzw. Złotą Wyspę i samą Zatokę Elbląską.
      

WyKa
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
  • Bardzo ciekawy artykuł. .dziękuję. Pochodze z Wyspy Nowakowskiej, dowiedziałam sie wielu ciekawych rzeczy. Raz jeszcze dziękuję i pozdrawiam.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    7 1
    ciepliczanka(2016-10-30)
  • kilka nieścisłości i brak tekstów źródłowych... to wszystko w necie znaleźć można więc nie wyrywa z butów
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    5 2
    mieszkanka1(2016-10-30)
  • Ciekawe, ciekawe. Kocham ta wyspę!!! Zwłaszczacza Nowotki tzw. " Koniec Swiata"
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    10 0
    Mieszkanka Nowotek (2016-10-30)
  • Też uwielbiam Nasze cudne Nowotki (Koniec Świata ) na którym mieszkam ????
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 0
    Me-gusta(2016-10-30)
  • Przyzwyczajony do warmińskich pagórków i lasów ilekroć wjeżdżam na Nowakowską wyspę mam mieszane uczucia, tak wyobrażałem kiedyś zesłańców na Kamczatce. Stałych mieszkańców lubię i podziwiam, mieszkać w takich okolicznościach przyrody to bohaterstwo.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    4 1
    (2016-10-30)
  • Oj, twardzi i pracowici są, wielu z tych okolic znam. Inni. .. .tam by się dłużej nie uchowali.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 0
    pampi-ZAWADA(2016-10-30)
  • Po wielkiej powodzi 19 stycznia 1983 r przy naprawie i i odbudowie wałów, a także budowie nowych dróg brali udział przede wszystkim zakłady cywilne. Temat ten został potraktowany trochę niedbale tak jakby w latach Jaruzelskich wszystko działo się dzięki PRL - owskiej armii. Panie Karolu Wyszyński proszę nie wprowadzać czytelników w nierzetelne historie.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 0
    helamaGb6(2016-10-30)
  • a pomnik stoi na sk. dróg Kępiny /Cieplice, trochę więcej starań w przygotowaniu dokumentacji
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    karol57(2016-10-31)
  • Podobno w domu Pod Siedmioma Szczytami noclegował Car Piotr Wielki w drodze na zachód. Możliwe że w drodze powrotnej wiózł już Bursztynową Komnatę jako podarunek od niemieckiego króla ?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2 0
    StaryDinozaur(2016-10-31)
  • Też to kiedys czytałem o Piotrze Wielkim. Zawsze mnie ciekawiło to Ujscie.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    (2016-10-31)
  • "W znacznej części osadnictwo rozpoczęło się tu dopiero pod koniec XVII wieku dzięki działalności mennonitów i sypaniu przez nich wałów, kopaniu kanałów oraz osuszaniu polderów. " A teraz na żuławach elbląskich powstają kopalnie piasku, kruszywa, aby to, co Mennonici zrobili na tych terenach po prostu totalnie zniszczyć. Dzięki naszym świetnym urzędnikom z Gminy Elbląg !!!!!
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    (2016-11-01)
Reklama