Ważne: nasze strony wykorzystują pliki cookies.
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies.
Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na zapisywanie ich w pamięci urządzenia. Proszę zapoznać się z informacją na temat cookies stosowanych na naszej stronie.
Piątek 24-11-2017, imieniny Jana, Flory
 
Rek

UWAGA!

Rek
Telefon portElu Halo, tu portEl
512 918 555

Wiadomości

Na osiedlu

Gospodarka

Społeczeństwo

Kultura

Sport

Na uczelniach

Zbrodnia i kara

Prasówka

Jej portEl

Kina i teatr

Konkursy

Dawny Elbląg

Poradnik

Hit czy kit?

Po godzinach

Fotoreportel

11.11.2017 11.11.2017

Historia okolic Elbląga: Kaczynos i Krzyżanowo (odc. 81)

 
Elbląg, Historia okolic Elbląga: Kaczynos i Krzyżanowo  (odc. 81) Budynek kościoła (obecnie pw. Doroty z Mątowów) jeszcze w Kaczynosie (fot. aerchiwum autora)
Rek

W naszym cotygodniowym cyklu kontynuujemy wędrówkę po miejscowościach Żuławach Wiślanych. Tym razem Karol Wyszyński, przewodnik elbląskiego PTTK, zabiera Czytelników do wsi Kaczynos i Krzyżanowo.

Kaczynos
     Jest osadą położoną obecnie w województwie pomorskim, w gminie Stare Pole (powiat malborski). W latach 1975-1998 należała do województwa elbląskiego. Do 1945 r. nosiła nazwę Katznase. Lokowana w 1367 r. przez wielkiego mistrza Winricha von Kniprode na rzecz Hansa Arnolda. Wówczas nazywana był Caczinnase, Kacznose.
     Po II pokoju toruńskim (1466) przynależała do Prus Królewskich i w ich granicach pozostała do I rozbioru Polski w 1772 r. W latach 1920-1939 znajdowała się w granicach Wolnego Miasta Gdańska, a następnie do 1945 r,. w granicach III Rzeszy, po czym powróciła do Polski. W osadzie zamieszkiwały też rodziny menonickie.
     W miejscowości istniał kościół ewangelicki, wzniesiony jako budynek bezwieżowy o konstrukcji ryglowej, wypełnionej cegłą na początku XVIII w. Posiadał barokowe wyposażenie, strop był pokryty polichromią przedstawiającą „Sąd Ostateczny”. Budynek przeszedł renowację w1907 r. pod nadzorem Bernharda Schmida. Była ona konieczna po zniszczeniach spowodowanych przez powódź w 1888 r. W ramach renowacji dobudowano wieżę.

  Jeden z krzyży nadawnym cmentarzu w Krzyżanowie (fot. autor) Jeden z krzyży nadawnym cmentarzu w Krzyżanowie (fot. autor)


     Po 1945 r. budynek pełnił rolę... magazynu i obory dla owiec. Obecnie możemy go podziwiać... w Elblągu. Budowla w 1984 r. została przeniesiona na ul. Rawska, gdzie pełni funkcję kościoła katolickiego pod wezwaniem św. Doroty z Mątowów. Na temat kościoła, a także patronki świątyni pisałem w cyklu o historii elbląskich ulic.  
     W Kaczynosie pozostał za to inny cenny budynek – dawny dworek Zimmermanów, który niestety został znacznie zniekształcony w wyniku wielu przebudów.
     
     Krzyżanowo
     
To osada położona obecnie w województwie pomorskim, powiecie Malbork i gminie Stare Pole, na terenie Żuław Elbląskich. Obecnie wraz z opisywanym wcześniej Starym Polem stanowi zwartą zabudowę.
     W 1319 r. nadano wsi pierwsze prawo lokacyjne - dla właściciela ziemskiego Nocze i to od niego pochodziła późniejsza nazwa miejscowości używana do 1945 r, czyli Notzendorf. Dawni mieszkańcy tych ziem - Prusowie - nazywali tę osadę Seitkaimis. 
     Do dzisiejszych czasów przetrwał budynek kościoła, pochodzący z XIV w. Należy do najstarszych zachowanych świątyni na tych terenach. Obok gmachu kościoła ustawiony jest stelaż, powstały w XIX w. z trzema dzwonami. Kościół nie posiada wieży, została ona zniszczona w 1817 r. przez wichurę.
     W świątyni zachowało się gotyckie malowidło z XIV w. ze sceną ukrzyżowania oraz w większości barokowe wyposażenie. Teren kościoła i dawnego cmentarza, na którym zachowane są nieliczne dawne krzyże metalowe, otacza murowane ogrodzenie. Kościół do 1945 r. był protestancką świątynią.
     W Krzyżanowie na początku XV w. powstała szkoła przy kościele parafialnym, istniała do 1934 r. A zabudowa wsi pochodzi z przełomu XIX/XX w. niestety nie zachowała się stara zabudowa drewniana.

WyKa
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
..., a moim zdaniem
  • Wieś Kaczynos nie leżała na terenie WMG. Budynek kościoła nie tylko zyskał wieżę podczas renowacji w 1907,ale także nową lokalizacje, wówczas jeszcze w ramach tej samej miejscowości. Warto dodać, że powstające kościoły protestanckie nie mogły mieć wież, a ściany musiały być (nakaz królewski) budowane w konstrukcji szachulcowej (=ryglowej). Była to dość absurdalna szykana ze strony biskupów katolickich, ale dzięki temu architektura protestancka jest i była natychmiast rozpoznawalna.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 0
    BOB.B(2017-11-05)
  • Co się stało właściwie z polichromią, pokrywającą strop w kościele w Kaczymnosie? Dlaczego jej nie odtworzono, przenosząc kościół do Elbląga? (w obecnej "Dorocie" strop jest zwykły, drewniany, co moim zdaniem stanowi ujmę dla tej pięknej świątyni) Czy w momencie kiedy kościół stał jeszcze w Kaczymnosie, ale już po wojnie, miał jeszcze tę polichromię? Czy już wówczas była zdewastowana i dlatego jej nie odtworzono? Czy istnieją jakieś powojenne zdjęcia tego kościoła jeszcze przed przenosinami?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    0 0
    Prus(2017-11-05)
  • O to chyba najlepiej by pytać panią profesor M. Lubocką-Hoffmann, która w tamtym czasie była konserwatorem wojewódzkim. Musiał być z tym jakiś wałek, bo rozpuszczono plotkę, powielaną przez niektórych autorów, że deski stropu (z dekoracją malarską) zdeponowano w Muzeum Zamkowym w Malborku, co nigdy nie miało miejsca.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    1 0
    BOB.B(2017-11-05)
  • Jak juz to kaczynosie
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    1 0
    (2017-11-05)
  • A od kiedy to kościół w Krzyżanowie był protestancką świątynią i to do 1945 r. ? BY-ZY-DU-RA! Protestanckim kościołem był ten w Starym Polu i dlatego też do dziś pozostaje kościołem filialnym, gdyż parafia cały czas znajduje się w Krzyżanowie! I ten "stelaż" na 3 dzwony - chyba dzwonnica? Poza tym wieża kościelna została zniszczona rok później. Znowu się Pan nie wykazał!
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    3 1
    (2017-11-05)
  • Wieś Kaczynos to Kaczynos. A mieszkańcy mieszkają w Kaczynosie a nie w Kaczymosie. !!!
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2 1
    (2017-11-05)
  • .. .. "Co się stało właściwie z polichromią, pokrywającą strop w kościele w Kaczymnosie?" Odpowiedź: deski stropowe z polichromią, w trakcie przenosin kościoła do Elbląga, zostały prawdopodobnie zdeponowane na strychu obecnej Katedry Elbląskiej. I pewnie leżą tam do dzisiaj. Usłyszałem o tym w trakcie kazania na Mszy Św. u Doroty na Rawskiej - lata temu.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    0 0
    Nemo(2017-11-08)
Reklama