Nawracające afty – kiedy szukać przyczyny częstych zmian w jamie ustnej?
Afty mogą występować sporadycznie u każdego z nas, np. po przygryzieniu policzka lub języka, w okresie silnego stresu lub osłabienia odporności. Większy problem stanowią często nawracające afty, które mogą pojawiać się nawet niedługo po wygojeniu poprzednich zmian. Taka sytuacja powinna skłonić do przyjrzenia się możliwym przyczynom dolegliwości, zwłaszcza jeśli owrzodzenia utrudniają jedzenie, picie lub codzienne funkcjonowanie. Nawracające afty nie muszą być objawem poważnej choroby, ale mogą wskazywać na niedobory pokarmowe, zaburzenia odporności lub dolegliwości przewlekłe. Na pojawianie się podobnych zmian mogą wpływać również powtarzające się urazy błony śluzowej, np. powodowane przez niewłaściwie dopasowany aparat ortodontyczny lub protezę.
Afty – czym są i jak często mogą nawracać?
Afty to bolesne, okrągłe lub owalne, owrzodzenia błony śluzowej, które mogą pojawić się po wewnętrznej stronie warg i policzków, na języku lub w okolicy dna jamy ustnej. Możemy je poznać po charakterystycznym wyglądzie (biało-żółte zmiany z czerwoną obwódką), mrowieniu i pieczeniu w pierwszym etapie rozwoju oraz ostrym bólu w kolejnych dniach – w szczególności przy kontakcie z kwaśnym, gorącym, ostrym lub twardym pokarmem.
Najczęściej występującą formą owrzodzeń śluzówki są afty małe, które osiągają średnicę kilku milimetrów i goją się samoistnie w ciągu 7–14 dni, bez pozostawienia blizny. U niektórych osób afty powracają kilka razy w roku, natomiast u innych okresy wolne od dolegliwości są bardzo krótkie. Częste nawroty, szczególnie gdy kolejne zmiany pojawiają się przed wygojeniem poprzednich, warto skonsultować z lekarzem lub stomatologiem.
Dlaczego afty mają tendencję do nawracania?
Na nawrotowość aft wpływa zazwyczaj kilka, nakładających się na siebie czynników.
- Ważną rolę grają predyspozycje genetyczne – problem częściej dotyczy osób, których bliscy również miewają podobne zmiany.
- Powtarzające się zmiany w jamie ustnej mogą być związane z niewłaściwie dopasowanym aparatem ortodontycznym, protezą lub ostrą krawędzią zęba.
- Przyczyną bywa też miejscowy uraz wywołany przez twardy pokarm lub zbyt agresywne szczotkowanie zębów, dlatego warto przyjrzeć się codziennej diecie i technice mycia zębów.
- Wykwitom sprzyjają też okresy silnego stresu, przewlekłego zmęczenia, braku snu czy wahań hormonalnych.
- Nawracające owrzodzenia mogą jednocześnie wskazywać na niedobory żelaza, kwasu foliowego, witaminy B12, rzadziej także cynku. Bywają również objawem towarzyszącym celiakii, nieswoistym zapaleniom jelit czy chorobie Behçeta.
Kiedy nawracające afty wymagają konsultacji?
Do lekarza rodzinnego lub stomatologa warto zgłosić się przede wszystkim wtedy, gdy afty utrzymują się dłużej niż 14 dni, wywołują silny ból, znacznie utrudniają przyjmowanie płynów i pokarmów, osiągają duże rozmiary lub nowe zmiany pojawiają się jeszcze przed wygojeniem poprzednich. Szczególnej uwagi wymagają także dodatkowe objawy, które mogą wskazywać na powiązanie aft z wybranymi schorzeniami przewlekłymi, np.:
- chroniczne zmęczenie, bladość skóry i osłabienie,
- bóle brzucha, długotrwała biegunka, utrata masy ciała albo krew w stolcu,
- nawracająca gorączka, bóle i obrzęki stawów,
- owrzodzenia narządów płciowych, zmiany skórne lub dolegliwości ze strony oczu,
- powiększenie węzłów chłonnych i częste zakażenia.
Niepokojące jest także częste nawracanie aft u osoby dorosłej, która wcześniej praktycznie nie miała z nimi do czynienia. W takiej sytuacji lekarz może zlecić badania laboratoryjne, m.in. morfologię krwi, oznaczenie stężenia ferrytyny, witaminy B12 i kwasu foliowego, a w zależności od obrazu klinicznego także dalszą diagnostykę, np. w kierunku celiakii lub nieswoistych chorób zapalnych jelit.
Jak postępować, gdy afty często nawracają?
Przy częstych nawrotach aft warto przede wszystkim skupić się na znalezieniu ich przyczyny, zwracając szczególną uwagę na czas i okoliczności pojawiania się zmian. Obserwacja własnej diety, stosowanych leków, poziomu stresu oraz ewentualnych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego pozwala łatwiej dostrzec powtarzający się czynnik wyzwalający. Warto również wyeliminować potencjalne źródła mechanicznego drażnienia śluzówki i zadbać o delikatną higienę jamy ustnej.
W czasie zaostrzenia najlepiej wybierać miękkie i łagodne posiłki, a przy tym unikać produktów kwaśnych, ostrych, bardzo słonych i gorących. Objawowo można zastosować lek na afty, np. Dentosept A®. To produkt leczniczy w formie płynu do stosowania w jamie ustnej, przeznaczony dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat. Lek stosowany jest tradycyjnie w aftach, stanach zapalnych jamy ustnej i dziąseł, odleżynach jamy ustnej po protezach zębowych oraz pomocniczo w parodontozie.
Dentosept A, płyn do stosowania w jamie ustnej, 25 g. Substancja czynna i dawka: 100 g produktu zawiera: wyciąg płynny złożony (0,65:1) z: koszyczka rumianku (Matricaria recutita L.), kory dębu (Quercus spp.), liścia szałwii (Salvia officinalis L.), ziela arniki (Arnica montana L.), kłącza tataraku (Acorus calamus L.), ziela mięty pieprzowej (Mentha piperita L.), ziela tymianku (Thymus spp.) (2/2/2/1/1/1/1) - 50 g. Rozpuszczalnik ekstrakcyjny: etanol 70% (V/V). Benzocainum - 2 g. Produkt zawiera 35 - 45% (V/V) etanolu (alkohol).Wskazania: lek stosowany tradycyjnie w: stanach zapalnych jamy ustnej i dziąseł, aftach, odleżynach jamy ustnej (po protezach zębowych), pomocniczo w parodontozie. Produkt leczniczy stosowany tradycyjnie, którego skuteczność w wymienionych wskazaniach opiera się wyłącznie na długim okresie stosowania i doświadczeniu. Podmiot odpowiedzialny: Phytopharm Klęka S.A., Klęka 1, 63-040 Nowe Miasto nad Wartą. DAA/09/2026/2
|
To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Zwróć uwagę na przeciwwskazania. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. |
Materiał powstał we współpracy z marką Dentosept, Phytopharm Klęka S.A.