Wyobraźnia jako pole działania na rzecz wspólnego jutra
W świecie, w którym coraz trudniej wyobrazić sobie wspólną przyszłość, wystawa We can’t build what We can’t imagine stawia pytanie o rolę wyobraźni w budowaniu wspólnoty, empatii i nadziei. To międzynarodowy projekt artystyczny łączący artystki i artystów z Polski, Czech i Ukrainy, zaproszonych do wspólnej refleksji nad tym, jak sztuka może inicjować nowe wizje przyszłości w czasach kryzysów – społecznych, politycznych, ekologicznych i egzystencjalnych.
Pierwsza odsłona wystawy została zaprezentowana w Muzeum Narodowym w Szczecinie (13.11.2025–01.02.2026) i była efektem serii spotkań, dyskusji oraz rezydencji artystycznych realizowanych w latach 2024–2025 w Polsce i Czechach – od Międzynarodowego Festiwalu Performance w Galerii Bielskiej BWA w Bielsku-Białej, przez Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, po Uniwersytet Techniczny w Libercu. Proces ten stworzył przestrzeń intensywnej wymiany doświadczeń i konfrontacji postaw, w której sztuka stała się językiem dialogu ponad granicami, różnicami i instytucjonalnymi ramami.
Twórcy i twórczynie związani m.in. z Akademią Sztuki w Szczecinie oraz Uniwersytetem Technicznym w Libercu reprezentujący różne pokolenia, strategie artystyczne i wrażliwości. Wspólnie zbudowali pole refleksji nad tym, czym dziś może być wspólnota twórcza oraz w jaki sposób wyobraźnia staje się narzędziem odpowiedzialności – nie tylko estetycznej, ale także społecznej i etycznej.
Jak podkreśla kuratorka wystawy, Emilia Orzechowska: We can’t build what We can’t imagine stawia pytanie o kondycję naszej wyobraźni – jednego z najważniejszych narzędzi sztuki i komunikacji. To dzięki niej możemy wyjść poza oczywistość, zakwestionować utarte narracje i otworzyć przestrzeń dla nowych sposobów myślenia o przyszłości.”
Archiwum, pamięć, przyszłość
Emilia Orzechowska przywołuje słowa afroamerykańskiej pisarki i badaczki archiwów Walidah Imarishy, która zauważa, że „marzenia o przyszłości są zapisane w przeszłości”. Archiwa – zarówno indywidualne, jak i zbiorowe – stają się w tym projekcie punktem wyjścia do nowych interpretacji i artystycznych spekulacji. Nie są traktowane jako zamknięty zapis minionego czasu, lecz jako żywa przestrzeń, w której przecinają się pamięć, empatia i wyobrażenia tego, co dopiero nadejdzie.
W tym sensie wyobraźnia nie pełni tu funkcji ucieczki od rzeczywistości. Przeciwnie – staje się narzędziem krytycznym, pozwalającym na szczersze spojrzenie na współczesność, jej napięcia i lęki. Jak mówi kuratorka: „W epoce nadmiaru obrazów i informacji wyobraźnia przestaje być schronieniem; staje się polem walki o empatię, uwagę i wspólnotę.”
Odsłona elbląska – poszerzenie perspektywy
Druga edycja wystawy, prezentowana w Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu (12.02–12.04.2026), stanowi rozwinięcie i poszerzenie pierwotnej koncepcji. Do elbląskiej odsłony zostały zaproszone dodatkowo osoby artystyczne, niezwiązane bezpośrednio z uczelniami uczestniczącymi w projekcie, w celu rozszerzenia spektrum prezentowanych postaw i doświadczeń. Wśród zaproszonych artystek i artystów znaleźli się: Joanna Rajkowska, Krzysztof Maniak, Marcin Polak oraz Magdalena Pela.
Ich obecność wprowadza nowe wątki i perspektywy, pogłębiając refleksję nad wyobraźnią jako przestrzenią negocjowania znaczeń, pamięci i przyszłych scenariuszy. Elbląska odsłona wystawy akcentuje potrzebę otwartości, szczerości i przekraczania instytucjonalnych ram, podkreślając rolę wyobraźni jako wspólnego zasobu – niejednoznacznego i kruchego, ale niezbędnego i koniecznego aspektu, który może przynieść zmianę.
Cykl wystaw zakończy prezentacja w Libercu, domykając międzynarodowy dialog rozpoczęty w Szczecinie. Współpraca artystek i artystów z Polski, Czech i Ukrainy nabiera szczególnego znaczenia w czasie, gdy europejska solidarność i dialog kulturowy wymagają ciągłego potwierdzania i redefinicji.
We can’t build what We can’t imagine to nie tylko tytuł wystawy, lecz także wezwanie – do przywrócenia mocy wyobraźni, zdolności współodczuwania oraz odpowiedzialnego myślenia o przyszłości, którą współtworzymy tu i teraz.
Wystawa: We can’t build what We can’t imagine
Miejsce: Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu
Termin: 12.02 – 12.04.2026
Wernisaż: czwartek, 12.02.2026, godz. 18.00
Duet kuratorski: Emilia Orzechowska, Dariusz Fodczuk
Osoby artystyczne: Jędrzej Bednarski, Filip Čapek, Dariusz Fodczuk, Aneta Grzeszykowska, Blanka Kirchner, Kamil Kuskowski, Artur Malewski, Krzysztof Maniak, Ania Orlikowska, Magdalena Pela, Marcin Polak, Jaroslav Prokeš, Joanna Rajkowska, Daniel Rumiancew, Natalia Skorupa, Mikołaj Tomczak, Petra Vlachynska, Karolina Wiktor
Partnerzy: Muzeum Narodowe w Szczecinie, Akademia Sztuki w Szczecinie