Atlas po przejściach

Prezentacja podzielona została na trzy bloki tematyczne. Pierwszy z nich poświęcony był sposobom i technikom przedstawiania roślin w ujęciu historycznym. Potem nastąpiła szczegółowa charakterystyka ilustrowanego atlasu botanicznego, ostatniego z grupy zielników zakonserwowanych w 2009 roku. Następnym etapem prezentacji było omówienie przebiegu prac konserwatorskich, w wyniku których udało się przywrócić dziełu jego wartości estetyczne.
       – Dobór roślin w wydawnictwach botanicznych wiązał się z przyjęciem określonego systemu klasyfikacji poszczególnych gatunków i odmian – mówiła dr Jolanta Czuczko. – Rośliny z zielnika czy w atlasach klasyfikowano początkowo według prostych podziałów, np. drzewa i rośliny zielne lub rośliny trujące i lecznicze. Dopiero w XVII w. rozwinięto naukowe podstawy botaniki systematycznej. W licznych publikacjach zaproponowano porządek już nie alfabetyczny, a ze względu na cechy budowy roślin. Zastosowano również terminologię nazw łacińskich.
       „Ilustrowany atlas botaniczny dla młodzieży i miłośników roślin” powstał dzięki inicjatywie Johanna Friedricha Petera Drevsa i Friedricha Gottloba Haynego. Pierwszy z nich nie był wykształconym botanikiem i trudnił się różnymi zajęciami, m.in. kupiectwem. Drugi z autorów, z wykształcenia botanik, był odpowiedzialny za naukowe opracowanie i przygotowanie wydawnictwa. Hayne był profesorem akademickim i interesował się głównie roślinami leczniczymi, co dało swój wyraz w publikacji.
       – Atlas był więc owocem współpracy naukowca i artysty – powiedziała dr Czuczko. – Ilustrowany atlas botaniczny został wydany w Lipsku na przełomie XVIII i XIX wieku w pięciu tomach złożonych z szeregu zeszytów zawierających 152 kolorowane ryciny.
       Drevs i Hayne wydawali miesięcznie jeden zeszyt zawierający kilka kolorowych plansz. Ilustracje przedstawiają rośliny z pąkami i kwiatami. Obok rośliny zostały umieszczone powiększone szczegóły jej budowy, pręciki i nasiona często wraz z przekrojami i powiększeniami detali. Przed lub za ryciną przedstawiającą roślinę drukowano jej opis: omówienie budowy i cech każdego okazu oraz właściwości lecznicze rośliny. Zamieszczano także wzmianki na temat źródeł, z jakich korzystano przy sporządzaniu opisu. W tytule podana została łacińska nazwa rośliny złożona z dwóch wyrazów.

       Stan dzieła sprzed jego konserwacji oceniono na zły. Wpłynęło na to szereg czynników wewnętrznych i zewnętrznych. Atlas na przestrzeni dziejów uległ zakurzeniu, zawilgoceniu, a nawet zalaniu.
       – Złe warunki przechowywania publikacji znacznie przyśpieszyły jej procesy destrukcyjne – dodała dr Czuczko. – Podstawowym założeniem, jakie przyjęto, poddając dzieło konserwacji, było zachowanie jego charakterystycznych cech oraz walorów artystycznych i estetycznych. Na skutek zawilgocenia wyraźnie ucierpiały niektóre ilustracje. Największy zakres zniszczeń dotyczył podłoży papierowych. Podczas przeprowadzonych prac konserwatorskich dzieło zostało zabezpieczone przed dalszym niszczeniem.