14 listopada - Światowy Dzień Walki z cukrzycą
Około 5 proc. ludzi ze wszystkich krajów i narodów choruje na cukrzycę. W 95 proc. przypadków jest to typ 2., przy czym przynajmniej połowa z chorych nie została jeszcze zdiagnozowana. W ostatnich latach liczba zachorowań wciąż wzrasta, a cukrzycę typu 2. coraz częściej wykrywa się u dzieci. W Polsce żyje około 200 tysięcy osób z cukrzycą typu 1. Insuliną leczy się około 300 000 ludzi. Skąd się wzięła choroba i jak jej zaradzić?
Już starożytni Egipcjanie, Hindusi i Grecy opisywali w swoich papirusach niemożliwe do zaspokojenia pragnienie i częste oddawanie moczu oraz szybko postępujące wyniszczenie ciała. Powstający w ogromnych ilościach mocz chorych na cukrzycę osób jest słodki, stąd łacińska nazwa choroby „diabetes”, która została ukuta przez Arateusza z Kapadocji i pochodzi od greckiego słowa „diabaínein” oznaczającego przelewanie moczu, „przechodzenie przez” lub „spuszczanie”, co odnosiło się do jednego z głównych objawów cukrzycy. W 1675 r. Thomas Willis dodał słowo „mellitus”, które po łacinie oznaczało „miód”, co nawiązywało do słodkiego smaku moczu. W 1776 r. Matthew Dobson potwierdził, że słodki smak pochodzi od nadmiaru pewnego rodzaju cukru w moczu i krwi ludzi chorujących na tę chorobę.
Dopiero w XIX wieku stwierdzono, że zmarli na cukrzycę mają uszkodzoną trzustkę, a w 1889 r. Oskar Minkowski z Josephem von Meringiem po serii doświadczeń na psach stwierdzili, że wycięcie tego narządu powoduje u tych zwierząt właśnie cukrzycę. W 1921 r. dwóch Kanadyjczyków, młody chirurg Frederick Banting i student medycyny Charles Best odkryli insulinę, co 2 lata później nagrodzono nagrodą Nobla. Kolejną nagrodę Nobla związaną z insuliną odebrał w 1958 r. Frederick Sanger, który cztery lata wcześniej ustalił sekwencję aminokwasową insuliny, co umożliwiło zsyntetyzowanie jej chemicznie.
Cukrzyca jest chorobą metaboliczną charakteryzującą się podwyższonym poziomem cukru we krwi (hiperglikemią), który wynika z defektu produkcji lub działania insuliny wydzielanej przez komórki trzustki. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem lub zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.
Współczesne leczenie zaburzeń towarzyszących chorobie dąży do unormowania masy ciała pacjenta, zwiększenia aktywności fizycznej, stosowania właściwej diety, leczenia nadciśnienia tętniczego i innych chorób układu krążenia oraz utrzymywanie glikemii w przedziale wartości. Wyróżnia się kilka postaci cukrzycy. Najpowszechniejszy jest typ 1 i 2.
Cukrzyca typu 1, nazywana niekiedy insulinozależną spowodowana jest brakiem insuliny na skutek uszkodzenia komórek Beta wysp Langerhansa trzustki. Choroba pojawia się najczęściej u dzieci i osób młodych, a leczenie wymaga stałego podawania insuliny. Wolno postępująca postać cukrzycy występująca u dorosłych nosi nazwę utajonej cukrzycy autoimmunologicznej dorosłych. Życie osoby z tą postacią cukrzycy jest uzależnione od zewnętrznego podawania insuliny i statystycznie częściej zapadają na choroby autoimmunologiczne, takie jak choroba Gravesa-Basedowa, choroba Hashimoto i choroba Addisona.
Cukrzyca typu 2. zaburza zarówno działanie, jak i wydzielanie insuliny. Chorzy są mało wrażliwi na działanie insuliny (insulinooporność), a leczenie polega często na redukcji masy ciała, stosowaniu diety cukrzycowej, wysiłku fizycznego oraz doustnych leków przeciwcukrzycowych. U części chorych po pewnym czasie trwania choroby konieczna jest insulinoterapia. Ten typ cukrzycy często umyka rozpoznaniu, gdyż hiperglikemia nie jest na tyle wysoka, by wywołać klasyczne objawy choroby. Występuje najczęściej u osób starszych, z otyłością lub innymi zaburzeniami metabolicznymi.
Cukrzyca ciężarnych, o której wciąż mówi się za mało, to przejściowe zaburzenie przejawiające się najczęściej w 3 trymestrze, rozpoznawane na podstawie podwyższonego stężenia glukozy we krwi, któremu może towarzyszyć obecność glukozy w moczu, pojawiające się u zdrowych do czasu ciąży kobiet i ustępujące całkowicie po porodzie. Co niesłychanie ważne, stanowi ono zagrożenie dla płodu i kobiety, a ponadto u 30-50 proc. kobiet, u których stwierdzano cukrzycę ciężarnych, w ciągu najbliższych 15 lat rozwija się cukrzyca typu 2. Uważa się, że przyczyną cukrzycy ciężarnych są zmiany fizjologiczne związane z ciążą: insulinooporność wywołana przez hormony łożyskowe, zaburzenia wydzielania insuliny i zwiększone wydzielanie glukozy przez wątrobę. U 3-8 proc. kobiet trzustka nie jest w stanie zaspokoić zwiększonego zapotrzebowania na insulinę. Stosuje się leczenie dietą, a w razie dalszych problemów insuliną.
Kliniczne badania, które zaleca się osobą podejrzanym o zachorowanie na cukrzycę to:
- oznaczanie poziomu glukozy we krwi na czczo i po posiłkach
- test na wykrycie obecności glukozy w moczu
- oznaczenie stężenia HbA1c
- badanie moczu i osocza krwi pod kątem obecności ciał ketonowych
- patofizjologiczne badanie krwi w celu wykrycia ewentualnej obecności przeciwciał przeciwjądrowych
- krzywa glikemiczna (OGTT - test doustnego obciążenia glukozą)
- reakcja pacjenta na podanie insuliny.
Bezpłatne badania w ramach „Białej soboty” można będzie zrobić już jutro (w sobotę 15 listopada) w godz. od 9 do 14 w Elbląskim Centrum Diabetologii, które znajduje się na I piętrze Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego przy ul. Królewieckiej 146, gabinet 1033.
Jak zapobiegać?
Ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 1 zależy od indywidualnej genetycznej predyspozycji oraz niekontrolowanej odpowiedzi autoimmunologicznej. Ważną rolę odgrywają też czynniki środowiskowe.
Ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 może być zredukowane w wielu przypadkach poprzez dokonanie zmian w diecie oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Stan pacjenta poprawia spożywanie umiarkowanej ilości tłuszczów, przyjmowanie w pokarmie odpowiedniej ilości błonnika oraz całych ziaren. Karmienie piersią może także mieć znaczenie w zapobieganiu cukrzycy typu 2 u matek.
Najważniejsze powikłania naczyniowe występujące u diabetyków to: choroba niedokrwienna serca i zawał mięśnia sercowego, tzw. zespół stopy cukrzycowej polegający na zaburzeniach ukrwienia i unerwienia stopy, mogących prowadzić do owrzodzeń i deformacji stopy, infekcji a w konsekwencji do martwicy i konieczności mniejszych lub większych amputacji, oraz udar mózgu. U diabetyków mogą występować ponadto różne liczne zmiany metaboliczne i spadek odporności. Człowiek chory, który prowadzi odpowiedni tryb życia i potrafi dostosować samodzielnie terapię insulinową oraz dietę do zapotrzebowania, ma dużą szansę uniknięcia powikłań. Współcześnie preparaty insulinowe podaje się podskórnie, za pomocą pena lub inaczej pióra insulinowego. Coraz rzadziej używa się strzykawek. Istnieją także iniektory bezigłowe oraz specjalnie przygotowana insulina do inhalacji w aerozolu np. Exubera firmy Pfizer. Specjalnym trybem leczenia jest podawanie insuliny za pomocą pompy insulinowej, która zapewnia jej stały podskórny dopływ. Ponadto produkowane są też doustne leki przeciwcukrzycowe, które stosowane są w cukrzycy typu 2.
U chorego na cukrzycę insulinozależną spożywanie alkoholu wzmaga działanie insuliny, co może prowadzić do ostrej hipoglikemii, która jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ wątroba zajęta neutralizacją alkoholu słabiej odpowiada na glukagon. W takim przypadku konieczna jest pomoc lekarska, która polega na dożylnym podaniu glukozy. Toteż zaleca się, by chory na cukrzycę zaprzestał lub znacznie ograniczył spożycie alkoholu. Ponadto obowiązuje bezwzględna zasada mówiąca, że chory na cukrzycę nie powinien spożywać alkoholu w jakiejkolwiek postaci na czczo. Ważną rolę u osób zmagających się z cukrzycą odgrywa samokontrola przejawiająca się m.in. w badaniu stężenia glukozy we krwi za pomocą glukometru, co pomaga chorym dopasowywać terapię do aktualnych potrzeb, zapobiegać powikłaniom i prowadzić wybrany tryb życia. Obecność glukozy lub ketonów w moczu sprawdza się za pomocą barwnie reagujących pasków diagnostycznych.
Osoby chore na cukrzycę oraz ich bliscy skorzystać mogą z największego polskiego portalu poświęconego tej chorobie, który znajduje się pod adresem: http://www.cukrzyca.akcjasos.pl/ .
Dopiero w XIX wieku stwierdzono, że zmarli na cukrzycę mają uszkodzoną trzustkę, a w 1889 r. Oskar Minkowski z Josephem von Meringiem po serii doświadczeń na psach stwierdzili, że wycięcie tego narządu powoduje u tych zwierząt właśnie cukrzycę. W 1921 r. dwóch Kanadyjczyków, młody chirurg Frederick Banting i student medycyny Charles Best odkryli insulinę, co 2 lata później nagrodzono nagrodą Nobla. Kolejną nagrodę Nobla związaną z insuliną odebrał w 1958 r. Frederick Sanger, który cztery lata wcześniej ustalił sekwencję aminokwasową insuliny, co umożliwiło zsyntetyzowanie jej chemicznie.
Cukrzyca jest chorobą metaboliczną charakteryzującą się podwyższonym poziomem cukru we krwi (hiperglikemią), który wynika z defektu produkcji lub działania insuliny wydzielanej przez komórki trzustki. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem lub zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.
Współczesne leczenie zaburzeń towarzyszących chorobie dąży do unormowania masy ciała pacjenta, zwiększenia aktywności fizycznej, stosowania właściwej diety, leczenia nadciśnienia tętniczego i innych chorób układu krążenia oraz utrzymywanie glikemii w przedziale wartości. Wyróżnia się kilka postaci cukrzycy. Najpowszechniejszy jest typ 1 i 2.
Cukrzyca typu 1, nazywana niekiedy insulinozależną spowodowana jest brakiem insuliny na skutek uszkodzenia komórek Beta wysp Langerhansa trzustki. Choroba pojawia się najczęściej u dzieci i osób młodych, a leczenie wymaga stałego podawania insuliny. Wolno postępująca postać cukrzycy występująca u dorosłych nosi nazwę utajonej cukrzycy autoimmunologicznej dorosłych. Życie osoby z tą postacią cukrzycy jest uzależnione od zewnętrznego podawania insuliny i statystycznie częściej zapadają na choroby autoimmunologiczne, takie jak choroba Gravesa-Basedowa, choroba Hashimoto i choroba Addisona.
Cukrzyca typu 2. zaburza zarówno działanie, jak i wydzielanie insuliny. Chorzy są mało wrażliwi na działanie insuliny (insulinooporność), a leczenie polega często na redukcji masy ciała, stosowaniu diety cukrzycowej, wysiłku fizycznego oraz doustnych leków przeciwcukrzycowych. U części chorych po pewnym czasie trwania choroby konieczna jest insulinoterapia. Ten typ cukrzycy często umyka rozpoznaniu, gdyż hiperglikemia nie jest na tyle wysoka, by wywołać klasyczne objawy choroby. Występuje najczęściej u osób starszych, z otyłością lub innymi zaburzeniami metabolicznymi.
Cukrzyca ciężarnych, o której wciąż mówi się za mało, to przejściowe zaburzenie przejawiające się najczęściej w 3 trymestrze, rozpoznawane na podstawie podwyższonego stężenia glukozy we krwi, któremu może towarzyszyć obecność glukozy w moczu, pojawiające się u zdrowych do czasu ciąży kobiet i ustępujące całkowicie po porodzie. Co niesłychanie ważne, stanowi ono zagrożenie dla płodu i kobiety, a ponadto u 30-50 proc. kobiet, u których stwierdzano cukrzycę ciężarnych, w ciągu najbliższych 15 lat rozwija się cukrzyca typu 2. Uważa się, że przyczyną cukrzycy ciężarnych są zmiany fizjologiczne związane z ciążą: insulinooporność wywołana przez hormony łożyskowe, zaburzenia wydzielania insuliny i zwiększone wydzielanie glukozy przez wątrobę. U 3-8 proc. kobiet trzustka nie jest w stanie zaspokoić zwiększonego zapotrzebowania na insulinę. Stosuje się leczenie dietą, a w razie dalszych problemów insuliną.
Kliniczne badania, które zaleca się osobą podejrzanym o zachorowanie na cukrzycę to:
- oznaczanie poziomu glukozy we krwi na czczo i po posiłkach
- test na wykrycie obecności glukozy w moczu
- oznaczenie stężenia HbA1c
- badanie moczu i osocza krwi pod kątem obecności ciał ketonowych
- patofizjologiczne badanie krwi w celu wykrycia ewentualnej obecności przeciwciał przeciwjądrowych
- krzywa glikemiczna (OGTT - test doustnego obciążenia glukozą)
- reakcja pacjenta na podanie insuliny.
Bezpłatne badania w ramach „Białej soboty” można będzie zrobić już jutro (w sobotę 15 listopada) w godz. od 9 do 14 w Elbląskim Centrum Diabetologii, które znajduje się na I piętrze Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego przy ul. Królewieckiej 146, gabinet 1033.
Jak zapobiegać?
Ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 1 zależy od indywidualnej genetycznej predyspozycji oraz niekontrolowanej odpowiedzi autoimmunologicznej. Ważną rolę odgrywają też czynniki środowiskowe.
Ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 może być zredukowane w wielu przypadkach poprzez dokonanie zmian w diecie oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Stan pacjenta poprawia spożywanie umiarkowanej ilości tłuszczów, przyjmowanie w pokarmie odpowiedniej ilości błonnika oraz całych ziaren. Karmienie piersią może także mieć znaczenie w zapobieganiu cukrzycy typu 2 u matek.
Najważniejsze powikłania naczyniowe występujące u diabetyków to: choroba niedokrwienna serca i zawał mięśnia sercowego, tzw. zespół stopy cukrzycowej polegający na zaburzeniach ukrwienia i unerwienia stopy, mogących prowadzić do owrzodzeń i deformacji stopy, infekcji a w konsekwencji do martwicy i konieczności mniejszych lub większych amputacji, oraz udar mózgu. U diabetyków mogą występować ponadto różne liczne zmiany metaboliczne i spadek odporności. Człowiek chory, który prowadzi odpowiedni tryb życia i potrafi dostosować samodzielnie terapię insulinową oraz dietę do zapotrzebowania, ma dużą szansę uniknięcia powikłań. Współcześnie preparaty insulinowe podaje się podskórnie, za pomocą pena lub inaczej pióra insulinowego. Coraz rzadziej używa się strzykawek. Istnieją także iniektory bezigłowe oraz specjalnie przygotowana insulina do inhalacji w aerozolu np. Exubera firmy Pfizer. Specjalnym trybem leczenia jest podawanie insuliny za pomocą pompy insulinowej, która zapewnia jej stały podskórny dopływ. Ponadto produkowane są też doustne leki przeciwcukrzycowe, które stosowane są w cukrzycy typu 2.
U chorego na cukrzycę insulinozależną spożywanie alkoholu wzmaga działanie insuliny, co może prowadzić do ostrej hipoglikemii, która jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ wątroba zajęta neutralizacją alkoholu słabiej odpowiada na glukagon. W takim przypadku konieczna jest pomoc lekarska, która polega na dożylnym podaniu glukozy. Toteż zaleca się, by chory na cukrzycę zaprzestał lub znacznie ograniczył spożycie alkoholu. Ponadto obowiązuje bezwzględna zasada mówiąca, że chory na cukrzycę nie powinien spożywać alkoholu w jakiejkolwiek postaci na czczo. Ważną rolę u osób zmagających się z cukrzycą odgrywa samokontrola przejawiająca się m.in. w badaniu stężenia glukozy we krwi za pomocą glukometru, co pomaga chorym dopasowywać terapię do aktualnych potrzeb, zapobiegać powikłaniom i prowadzić wybrany tryb życia. Obecność glukozy lub ketonów w moczu sprawdza się za pomocą barwnie reagujących pasków diagnostycznych.
Osoby chore na cukrzycę oraz ich bliscy skorzystać mogą z największego polskiego portalu poświęconego tej chorobie, który znajduje się pod adresem: http://www.cukrzyca.akcjasos.pl/ .
mk