UWAGA!

Historia elbląskich ulic (odc. 13): Fabryczna

 
Elbląg, Przy ulicy Fabrycznej mieściły się też inne firmy. Tuż przy początku ulicy, od strony Placu Grunwaldzkiego, istniała także firma transportowa Otto Janzena. W głębi widać zakłady Schichaua, produkujące wówczas parowozy.
Przy ulicy Fabrycznej mieściły się też inne firmy. Tuż przy początku ulicy, od strony Placu Grunwaldzkiego, istniała także firma transportowa Otto Janzena. W głębi widać zakłady Schichaua, produkujące wówczas parowozy. (fot. archiwum autora)

Historia ulicy Fabrycznej łączy się nierozerwalnie z postacią Franza Komnicka, który produkował w Elblągu między innymi maszyny rolnicze, autobusy i samochody. Na wędrówkę, jak co tydzień, zaprasza Karol Wyszyński, przewodnik PTTK.

Ulica swoją obecną nazwę zawdzięcza temu, że przebiega przez tereny dawnych fabryk, należących do dwóch znanych przedwojennych niemieckich przedsiębiorców. Po lewej stronie, patrząc w kierunku ulicy Malborskiej, mieściła się fabryka Ferdynanda Schichaua, produkująca parowozy; po prawej – fabryki Franza Komnicka, który żył w latach 1857-1938 i stworzył w Elblągu m.in. przemysł samochodowy. Komnick tak mocno przysłużył się rozwojowi miasta, że ówcześni elblążanie nazwali jego imieniem ulicę, przebiegającą przy fabryce, jeszcze za życia przedsiębiorcy (miano Komnicka dzisiejsza Fabryczna nosiła w latach 1924-45). Wcześniej, od ok. 1830 roku, ulica znana była jako Zewnętrzna Grobla Malborska (Äusserer Marienburgerdamm) i była drogą prowadzącą w kierunku Malborka.
      
       Pierwsza taka fabryka
      
Franz Komnick urodził się w Tropiszewie niedaleko miejscowości Lichnowy. Gdy miał kilkanaście lat, ruszył w podróż po Europie, a pieniądze, które wówczas zarobił, zainwestował w warsztat w Lubieszewie koło Nowego Stawu. W 1888 roku skonstruował wysoko wydajną pompę wodną, która była doskonałym narzędziem do walki ze skutkami powodzi na Żuławach. Na tym zbił majątek, który zainwestował w Elblągu, gdzie przyjechał w 1898 roku.
       Komnick wykupił tereny przy obecnej ul. Janowskiej po firmie zmarłego H. Hotopa oraz tereny sąsiednie. Zbudował hale fabryczne i zaczął produkcję maszyn rolniczych, największych w tym czasie w Europie kotłów parowych. Swoje zakłady miał także w rejonie ulicy Dojazdowej (tam też mieściła się jego willa) i w dawnych hangarach lotniczych.
       W 1906 roku Franz Komnick otworzył w Elblągu pierwszą na wschodzie Niemiec fabrykę samochodów, która znajdowała się między obecną ulicą Fabryczną, Malborską i Dojazdową. Jego zakłady obejmowała także część dzisiejszej Alei Tysiąclecia (odcinek od Placu Grunwaldzkiego do Hetmańskiej), która przed wojną jeszcze nie istniała. Produkował tutaj zarówno auta osobowe, dostawcze, sportowe, jak i autobusy. Jego syn Otto startował w autach Komnicka w wyścigach samochodowych, dzięki czemu rosła sława firmy. Oprócz aut fabryka produkowała największe w ówczesnej Europie kotły parowe, sprzęt rolniczy, karetki, pojazdy specjalistyczne, a także sprzęt wojenny.

  Elbląg, Komnick produkował także studzienki kanalizacyjne
Komnick produkował także studzienki kanalizacyjne (fot. autor).


       Kryzys gospodarczy po I wojnie światowej spowodował upadek fabryki, mimo próby jej ratowania i przekształcenia w spółkę. Przedsiębiorca założył więc nową firmę - Franz Komnick i synowie (Komnick & Söhne AG), a w 1931 r. odsprzedał jej część (przy ul. Dojazdowej) koncernowi Bussing NAG, zostawiając sobie jedynie zakłady w okolicy Fabrycznej.
      
       Kino Zamech
      
Podczas II wojny światowej fabryka została przestawiona na produkcję wojenną. Franz Komnick wojny nie doczekał, zmarł w 1938 roku. Jego nagrobek mieści się w lapidarium przy ul. Sadowej. Po 1945 roku zachowała się tylko jedna hala produkcyjna z fabryki Komnicka przy Fabrycznej, którą ówczesne Zakłady Mechaniczne „Zamech” zaadaptowały najpierw na halę sportową, a 12 kwietnia 1958 roku – na halę widowiskową z kinem, która mogła pomieścić 850 osób. Obiekt nazwano Kinem Zamech. Starsi elblążanie z pewnością pamiętają występy Witolda Małcużyńskiego, Michela Blocka, Maryli Rodowicz, Ireny Kwiatkowskiej, Hanki Bielickiej, Ireny Santor, Jonasza Kofty, Jana Pietrzaka, Mieczysława Fogga, Czesława Niemena, Anny Jantar, a także takich zespołów jak choćby: Czerwone Gitary, Lokomotiv GT, Lady Pank, TSA, Kombi. Hala niestety nie przetrwała do naszych czasów. Pod koniec lat 80. przestała pełnić swoją funkcję i stała niewykorzystana, aż w latach 90. strawił ją pożar
      

WyKa
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
A moim zdaniem...

Przeczytaj też co działo się w Elblągu wcześniej

Zamieszczenie następnej opinii do tego artykułu wymaga zalogowania

W formularzu stwierdzono błędy!

Ok
Dodawanie opinii
Aby zamieścić swoje zdjęcie lub avatar przy opiniach proszę dokonać wpisu do galerii Czytelników.
NOWOŚĆ! Dział "A moim zdaniem" obsługuje hashtagi.
Dołącz zdjęcie:

Podpis:

Jeśli chcesz mieć unikalny i zastrzeżony podpis
zarejestruj się.
E-mail:(opcjonalnie)
  • Młody Komnick miał na czy poszaleć na wyścigach w Europie.
  • Na fotce pozostałość po hali Komnicka ( ul. Janowska - w oddali widać gołą wieżę kościoł św. Mikołaja)
  • Że nie wspomnę o zespole Breakaut - posiadali wtedy najlepszy sprzęt w Polsce /wzmacniacze Marschall/ Ale chyba poza naszymi artystami najwiekszą gwiazdą która grała w Zamechu był Jon Lord - chociaż wikipedia nie wymienia Elbląga. Zanim powstał Deep Purple Lord grał w The Artwoods który gościł w Elblagu w 1966 r. Dodajmy jeszcze wystep Billy Kramer & The Dakotas, The Atoms (bez sukcesów na rynku muzycznym) - często mylony przez elblążan z The Animals.
  • A o premierach filmowych nic nie wspominacie. .. Mi najbardziej w pamięci utkwiła premiera filmu " Krzyżacy" były tłumy i wyświetlany był bardzo długo. ..
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz Pokaż ten wątek
    2
    0
    elbląskidziadek...(2014-08-03)
  • A ja nie zapomnę nigdy ogladane tam " Przeminęło z wiatrem" !
  • Autor pomylił kilka faktów z życia Komnicka. Wszystko jest w intrernecie, wystarczy poszukać.
  • do autora: prosimy o jakieś szczegóły dot. ul. Dojazdowej, na jej końcu stoi dom nr 18 z 1916r, może są jakieś ciekawe fakty z jego historii? pozdrawiam
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2
    0
    doautora(2014-08-04)
  • Elbląg - do 1939 - rozwój gospodarczy, 1945-1989 - odbudowa rękami Polaków w realiach socjalizmu (wcale nie takich złych), po 1989 - tzw. " wolna Polska" , destrukcja, rozkład, upadek spowodowany przez " cwaniaków" i złodziei. Tak w skrócie wygląda historia Elbląga.
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    9
    1
    Gagatek(2014-08-04)
Reklama