UWAGA!

Historia okolic Elbląga: Żuławka Sztumska (odc.91)

 
Elbląg, Kościół w  pw. św. Jana Chrzciciela w Żuławce Sztumskiej
Kościół w pw. św. Jana Chrzciciela w Żuławce Sztumskiej (fot. autor)

 W dzisiejszym odcinku „Historii okolic Elbląga” odwiedzamy Żuławkę Sztumską. O ciekawostkach związanych z tą miejscowością opowiada Karol Wyszyński, przewodnik elbląskiego PTTK.

Najpierw był pruski gród
      
Żuławka Sztumska jest położona w powiecie sztumskim, w gminie Dzierzgoń, na terenie Żuław Malborskich, w pobliżu Powiśla i Żuław Elbląskich. To tutaj znajdowała się warownia dawnych Prusów. Po pierwszym powstaniu pruskim (1242-1249) pokonani Prusowie wznieśli na tych terenach jeden z trzynastu kościołów, do czego zobowiązywał ich układ pokojowy. Była to prawdopodobnie pierwsza świątynia na Żuławach. Parafia zachowała katolicką tradycję pomimo reformacji.
       Po raz pierwszy wieś lokowano na prawie chełmińskim w 1288 r., dokonał tego komtur dzierzgoński Helwik Golback znany też jako Helwicus de Goltbach (Goltpach, Goldinbach) Po raz drugi akt lokacyjny został wystawiony w 1354 r. przez wielkiego łowczego Krzyżaków - Konrada Brunigsheima. Wieś jest najstarszą miejscowością powiatu sztumskiego. To z tej miejscowości, zwanej wówczas Posilge, pochodził ówczesny kronikarz krzyżacki Jan von Posilge (1340-1405), kanonik kwidzyński.
       W 1330 r. z inicjatywy ówczesnego komtura dzierzgońskiego, a zarazem wielkiego szatnego zakonu Luthera von Braunschweiga (1275-1335, później był wielkim mistrzem) powstała droga do Dzierzgonia, co spowodowało, że na tych terenach kwitł w tamtych czasach handel.
       Z 1565 r. pochodzi najstarszy polski zapis nazwy miejscowości – Pozeliia. W kolejnym roku król Stefan Batory potwierdził przywilej lokacyjny dla miejscowości jako wsi królewskiej. Ponownie czyni to Zygmunt III Waza w 1598 r.
       Jeszcze przed XVIII wiekiem we wsi powstała szkoła. Kroniki z połowy XVII w. wspominają o jej odbudowie wraz ze spaloną plebanią.
       24 stycznia 1945 r. czołgi radzieckie pokonują obronę drogi Krzyżanowo - Żuławka Sztumska, bronioną przez 140-osobowy niemiecki odział obrony przeciwpancernej.
       Wieś po 1945 r. otrzymuje obecne miano. Do tego czasu od chwili pierwszej lokacji wieś nosiła wiele nazw: Posolous, Pozoloue, Rutiz, Posolua, Poselew, Posilia, Pusilia, Posolien, Posilien, Pozeliia, Posolia, Pozylia, Poselge, Posilge.

  Elbląg, Jeden z domów w Żuławce Sztumskiej
Jeden z domów w Żuławce Sztumskiej (fot. autor)


      
       Świątynia
       Drewniana świątynia, budowana jeszcze przez Prusów, uległa spaleniu. Nową – murowaną - pobudowano w XIV wieku. W 1655 -1660 (tak zwany potop szwedzki) Szwedzi zrabowali kościelne dzwony i sprzedali je w Elblągu. Nowy dzwon został ufundowany w 1674 r.
       Pod koniec XVII w. odnowiono prezbiterium. W 1700 r. świątynię, jako kościół pw. św. Jana Chrzciciela i Nawiedzenia NMP, konsekrował biskup chełmiński Teodor Potocki. Obecnie kościół i parafia występują pw. św. Jana Chrzciciela.
       W 1888 r. wyposażono kościół w nowy hełm wieży. W świątyni zachowane jest epitafium poświęcone dziekanowi lubawskiemu Kazimierzowi Szczepańskiemu, poprzednio był proboszczem tego kościoła. W kościele znajdują się też dwa feretrony (przenośne obrazy religijne) z XVIII w. oraz zabytkowa chrzcielnica.
      

WyKa
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
A moim zdaniem...

Przeczytaj też co działo się w Elblągu wcześniej

Zamieszczenie następnej opinii do tego artykułu wymaga zalogowania

W formularzu stwierdzono błędy!

Ok
Dodawanie opinii
Aby zamieścić swoje zdjęcie lub avatar przy opiniach proszę dokonać wpisu do galerii Czytelników.
Dołącz zdjęcie:

Podpis:

Jeśli chcesz mieć unikalny i zastrzeżony podpis
zarejestruj się.
E-mail:(opcjonalnie)
A moim zdaniem...
  • Wracając do tematu krwi : Ponad 34 mln zł wpłynęły w 2014 roku do budżetu Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Wrocławiu za krew pobraną od honorowych dawców....
  • Jaki byl cel odnawiania tzw. przywileju lokacyjnego? Czy gdy nastal nowy wladca musialy byc one kazdorazowo odnawiane?
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    2
    0
    elb2010(2018-01-14)
  • ciekawa ta opowiść
  • Co za idioci negują prawdę o handlu honorowo oddanej krwi ja się pytam ??? Trochę nie w temacie ale szczera prawda gamonie
  • Podstawowa sprawa: Żuławka Sztumska nie jest położona na żadnych Żuławach, wie o tym każdy, kto w niej był i kto wie, jakie poziomy należy pokonać, żeby dotrzeć do wsi. Przecież to podstawowe kryterium, które pozwala odróżnić płaskie Żuławy od tzw. Powiśla, pełnego pagórków. Polska nazwa miejscowości jest wyjęta z czarnej d. .. Znowu brak brawek dla autora.
Reklama