UWAGA!

To oni tworzyli Bibliotekę Elbląską po wojnie („60 twarzy elbląskiej kultury”, odc. 11)

 Elbląg, Elbląskie bibliotekarki (od lewej): Lidia Szulwic, Zofia Szpakowska, Krystyna Greczycho, Eugenia Korocińska, Irena Kamińska
Elbląskie bibliotekarki (od lewej): Lidia Szulwic, Zofia Szpakowska, Krystyna Greczycho, Eugenia Korocińska, Irena Kamińska (fot. archiwum ETK)

Życie kulturalnego Elbląga nie zaczęło się dziś, a jego początki sięgają już czasów powojennych, czyli II połowy XX wieku. Niestety nie zachowało się wiele informacji, dokumentów powszechnie dostępnych. Są w archiwach, Bibliotece Elbląskiej czy też w domach prywatnych. Dla wielu elblążan miejsca, ludzie z tamtych lat są często nieznani. Cyklem „60 twarzy elbląskiej kultury” chcemy wspomnieć o osobach ważnych w życiu kulturalnym Elbląga, a dziś zapomnianych. Okazją jest jubileusz 60-lecia Elbląskiego Towarzystwa Kulturalnego. Dzisiaj o ludziach, którzy tworzyli po wojnie Bibliotekę Elbląską. Zobacz zdjęcia.

Historia biblioteki w Elblągu sięga roku 1601, jednak aż tak daleko nie będziemy wspominać. Powojenny okres zaczyna się już w 1945 roku. Wojna nie oszczędziła dawnej biblioteki i choć znaczna część zbiorów została uratowana, to jednak odnotowano duże straty. Wtedy też podjęto decyzję o przekazaniu w depozyt części zbiorów. Przekazano je do Instytutu Bałtyckiego oraz powstającego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pierwsze książki do tworzącej się miejskiej biblioteki pochodziły z darów prywatnych a w 1946 roku społeczeństwo Kielc przekazało około 400 książek.

 

Swoją pierwszą siedzibę Miejska Biblioteka w Elblągu miała przy ul. Henryka Sienkiewicza a następnie została przeniesiona na ul. Fryderyka Chopina. Jej pierwszym kierownikiem była Kazimiera Czarnocka (matka Janiny Rayskiej, aktorki elbląskiego teatru). Do Kazimiery Czarnockiej w 1949 roku dołączyła Stanisława Górna, późniejszą kierowniczką zostaje Henryka Markiewicz, a od 1952 roku Józef Lasota.

 

Józef Lasota urodził się w 1901 r. w Zakopanem. W 1920 r. ukończył gimnazjum zakopiańskie, a następnie studia historyczne i filozoficzne na Uniwersytecie Lwowskim. Magisterium z historii uzyskał na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu w 1961 r. Przed 1939 r. pracował jako nauczyciel szkoły średniej w Tarnopolu, a następnie w administracji szkolnej w Kowlu. Po zakończeniu wojny przyjechał do Elbląga, gdzie przez rok piastował stanowisko kierownika Miejskiej Biblioteki a następnie kierownika Ośrodka Informacji Naukowo-Technicznej Instytutu Torfowego.

Od 1958 r. do emerytury był kierownikiem działu naukowego Biblioteki Miejskiej. Był też jednym z inicjatorów założenia elbląskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego, w którym następnie przez wiele lat pełnił funkcję sekretarza. Współtworzył Komitet Redakcyjny Rocznika Elbląskiego i niemal do końca życia był także sekretarzem - od pierwszego do dziesiątego tomu.

Wykonując swoje obowiązki troszczył się o materialne zabezpieczenie podstaw periodyku elbląskiego, o maszynopisy autorów miejscowych, o korekty autorskie, o magazynowanie wydrukowanych już tomów, o ich dystrybucję, reklamę w prasie. Jako historyk interesował się przedrozbiorowymi dziejami Elbląga. Poza pracami naukowymi publikował recenzje, sprawozdania i artykuły o charakterze popularyzatorskim na łamach różnych czasopism i prasy codziennej. Do najcenniejszych jego inicjatyw należy prowadzona w latach 1958-1977 kronika miasta Elbląga (14 tomów). Zmarł w 1983 r.

  Elbląg, Biblioteka Elbląska dawniej
Biblioteka Elbląska dawniej (fot. archiwum ETK)

 

Kolejnym kierownikiem elbląskiej biblioteki (1952 – 1963) był Tadeusz Ordyniec, który żył w latach 1900-1989. Jest autorem opracowania działalności Miejskiej Biblioteki Publicznej w Elblągu w latach 1945-1960.

 

Jerzy Jan Kolendo urodził się w Warszawie w 1925 roku, absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W czasie II wojny światowej, po upadku Powstania Warszawskiego, został wywieziony do obozu w Innsbrucku. Do Elbląga przyjechał w 1945 roku. Po przybyciu do miasta rozpoczął pracę w zrujnowanych Zakładach Taboru Kolejowego, jako elektryk. W latach 1967-1971 był kierownikiem biblioteki. Był też animatorem kultury, poetą, dziennikarzem i nauczycielem, autorem książek beletrystycznych i tomików poezji, słuchowisk radiowych. Pisał utwory o tematyce fantastyki militarnej („Adax z układu Adhary”- opowieść fantastyczna dla młodzieży (1983), „Przed nami Kasjopeja” opowiadania fantastyczne z 1988 r.) Zmarł w 1986 roku.

 

Czesława Łydka to kolejna osoba związana z elbląską biblioteką. Urodziła się w 1936 (zmarła w 2020 roku). Do Elbląga przyjechała z Opola w 1962 roku i od tego roku rozpoczęła swoją przygodę z biblioteką (dział gromadzenia), w latach 1971-1975 była kierownikiem biblioteki. W bibliotekarstwie przepracowała ponad 30 lat. W ramach swoich obowiązków i kompetencji prowadziła budowę obecnej siedziby Biblioteki Elbląskiej. Była członkiem ETK.

 

Po reorganizacji układu województw kierownikiem Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Elblągu, w latach 1975-1978, była Julia Nowosad.

 

Włodzimierz Martin to kolejna postać związana z elbląskim bibliotekarstwem. Urodził się w 1940 r. w Kolonii Chylice. Szkołę Podstawową ukończył w Gdyni, a następnie I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Elblągu. W 1958 roku rozpoczął po maturze pracę w Miejskiej Bibliotece Publicznej, jako kierownik działu gromadzenia i opracowania. Następnie po służbie wojskowej wrócił do biblioteki. Był też kierownikiem Powiatowej Biblioteki Publicznej. Ukończył w 1977 r. Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Gdańskiego. W latach 1978-1990 był dyrektorem Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Elblągu, a po 1990 roku został kierownikiem jednej z filii. Dwa lata później został kierownikiem ośrodka czytelnictwa niepełnosprawnych WBP. W ramach ośrodka utworzono klub miłośników książki mówionej „Słoneczna fonoteka”. Ośrodek posiadał około 1600 tytułów „książki mówionej” na kasetach magnetofonowych oraz kasety magnetowidowe do nauki języka migowego. To tam wówczas skupiało się życie kulturalne osób z niepełnosprawnościami. Już wówczas były nagrania na płytach CD, książki pisane alfabetem Braile. Było to miejsce otwarte też dla studentów.

 

Krystyna Greczycho. Urodziła się w Kliczewie, do Elbląga przyjechała wraz z rodzicami w 1948 roku. Tu ukończyła Szkołę Podstawową nr 6 przy ul. Czerniakowskiej a następnie III Szkołę Podstawową i Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika. Jest absolwentką Wydziału Bibliotekoznawstwa i Informacji na Uniwersytecie Gdańskim, obroniła pracę magisterską „Rozpowszechnianie literatury pięknej” pod kierunkiem prof. Karola Głombiowskiego.

 

Krystyna Greczycho była dyrektorem BE w latach 1992-2003 Fot. archiwum ETK

Swoją drogę bibliotekarską zaczynała w bibliotece dla dzieci przy ul. Browarnej, a następnie w filii bibliotecznej w Elbląskim Domu Kultury (obecnie Centrum Spotkań Europejskich Światowid). Kolejny etap zawodowy to dział informacyjno-bibliograficzny przy ul. Łączności w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Elblągu.

W 1992 roku wygrała konkurs na stanowisko dyrektora tej biblioteki (obecnie Biblioteka Elbląska). Funkcję tę pełniła do 2003 roku. Utworzyła w 1985 roku czytelnię regionalną, opracowała wiele zestawów bibliograficznych m.in. „Bibliografia historii Elbląga tom VI Historii Elbląga” wydany w 2006. Bibliografia ta jest ostatnią częścią „Historii Elbląga” pod red. Stanisława Gierszewskiego, a po jego śmierci - pod red. prof. Andrzeja Grotha.

Jest współautorką (drugim współautorem był Wiesław Długokęcki) koncepcji scenariusza i katalogu wystawy naukowej „Starodruki Elbląskie” (1987 rok). Z jej inicjatywy powstał Ośrodek Czytelnictwa Niepełnosprawnych.

Jednocześnie podjęła prace przygotowawcze do przejęcia zbioru dawnej Biblioteki Miejskiej zdeponowanego w 1947 roku w Bibliotece Uniwersytetu Toruńskiego. Rok 1995 to początek odbudowy dwóch kamienic z przeznaczeniem na bibliotekę. Zostały oddane do użytku 12 czerwca 2000 r. Kamienice te były przygotowane do przechowywanie zbiorów z dawnej biblioteki, której tradycje sięgają XVII wieku. Sprowadzona kolekcja liczyła 37 869 woluminów, w tym 68 inkunabułów i 8850 starodruków.

W 2001 roku odbyła się sesja popularno-naukowa z okazji jubileuszu 400- lecia bibliotekarstwa w Elblągu. W ramach obchodów jubileuszowych zaprezentowano wystawę „Skarby gromadzone przez wieki w Bibliotece Elbląskiej”, a Krystyna Greczycho została wyróżniona doroczną nagrodą ministra kultury w dziedzinie upowszechniania kultury w zakresie bibliotekarstwa, którą wręczono na Zamku Królewskim w Warszawie.

Krystyna Greczycho jest członkiem honorowym Polskiego Związku Bibliotek, nadal pisze bibliografię. Jej pasją jest malarstwo, kino, podróże, muzyka klasyczna a ulubione instrumenty to wiolonczela i akordeon. Jest aktywnym członkiem ETK.

 

Bibliotekę tworzyli czytelnicy i to w różnym wieku oraz bibliotekarze służący swoją wiedzą, pomocą, doradztwem. W tym gronie należy pamiętać o tych, których już nie ma jak i o tych, którzy są wśród nas a są to m.in. Jadwiga Falkenberg, Kazimiera Atamańczuk, Maria Smorowska, Elżbieta Duszak, Mieczysław Lenckowski, Barbara Ostrowska, Jerzy Sekulski, Janusz Charytoniuk, Zofia Szpakowska, Anna Odroń, Lidia Szulwic, Jadwiga Pawlukiewicz.

 

Projekt realizowany jest przy wsparciu finansowym Samorządu Miasta Elbląg.

Partnerem jest Stowarzyszenie Polskie Telewizje Lokalne i Regionalne.

Patronat medialny Elbląska Gazeta Internetowa portEl.pl


Najnowsze artykuły w dziale Kultura

Artykuły powiązane tematycznie

Zamieszczenie następnej opinii do tego artykułu wymaga zalogowania

W formularzu stwierdzono błędy!

Ok
Dodawanie opinii
Aby zamieścić swoje zdjęcie lub avatar przy opiniach proszę dokonać wpisu do galerii Czytelników.
Dołącz zdjęcie:

Podpis:

Jeśli chcesz mieć unikalny i zastrzeżony podpis
zarejestruj się.
E-mail:(opcjonalnie)
  • Kiedyś biblioteki miały rację bytu dziś tylko dla starszego pokolenia coś moze jeszxze znaczą, Dzieciaki pochłonięciu w 24 godzinnej grze komputerowej i mają zerowe pojęcie o pięknej literaturze, ktora rozwija! Gra rozwija ale uklad nerwowy nie w tą stronę co trzeba
  • Oj, jesteście w mylnym błędzie. Biblioteki zmieniają się, oferują czytelnikom najnowsze i najlepsze książki, są nowoczesne i organizują mnóstwo wydarzeń. A że nie ma tam tłumów? - nigdy nie było. Były i będą miejscem spotkań elit. Intelektualnych, żeby bie było...
  • Owszem ale tylko dla garstki czytelnkolw, wystarczy posluchac języka mlodziezy, jest mega ograniczony i kaleczony
  • Tylko dzis elity intelektualne nie są w modzie, bo przytłacza je przeciętność brylująca na salonach !
  • Komentarz powyżej - niby słuszna uwaga, ale jednak nie... Elity a przedewszystkim te intelrkyualne nie są modne od przynajmniej 20 lat, na tej fali popularność w Polsce i na świecie zyskają środowiska prawicowe, dość antyintelektualne, choć jeszcze niemodnie (ale to tylko w Polsce) lubiące w okolicach kampanii wyborczych akcentować tytuły naukowe - często przyznane zupełnie niesłusznie. Raz, że elity straciły powab, dwa nie maja podjazdu do wywierania wpływu na społeczeństo, tak jak robią to tak zwani "twórcy kontentu" - czyli internetowi defekatorzy koszący miliony. Z drugiej strony prawdziwie intelektualne zawody: lekarze, prawnicy, wykładowcy, inżynierowie - także dla pieniedzy zatracili moralność i etos własnych grup zawodowych. To dlatego elity faktycznie, jak przewidział prezes Kaczyński są teraz łże elitami, tak samo chałwe wartymi jak tfurcy kontentu...
  • Bardzo ciekawe i cenne opracowanie. Dziękuję za to, że powstało, by przypomnieć Elblążanom te postaci
  • Szczegolnie w kontekscie obecnego jubileuszu jaki obchodzi ta biblioteka
Reklama