Baby pruskie. Ludzie zaklęci w kamień czy rzeźby pokutne
Na terenie Warmii i Mazur można odnaleźć niezwykłe kamienne posągi, które od wieków pobudzają wyobraźnię mieszkańców i badaczy. Mowa o babach pruskich – tajemniczych rzeźbach pozostawionych przez dawnych Prusów, zamieszkujących te ziemie przed wiekami. Pruskie posągi mają charakterystyczną, wydłużoną formę przypominającą ludzką sylwetkę. Na wielu z nich widoczne są schematycznie przedstawione twarze, dłonie, elementy stroju, broń lub rogi do picia wykorzystywane podczas dawnych obrzędów. Jedna z najbardziej znanych związana jest z Bartoszycami i wiąże się z nią ciekawa, lokalna legenda.
Baba pruska, która skamieniała przez swoją próżność
Według miejscowych przekazów baba pruska z Bartoszyc, nazywaną „Gustebaldą”, była młodą dziewczyną, która wybierając się do kościoła, przez długi czas nie mogła zdecydować, jaki strój założyć. Jej zachowanie miało tak rozzłościć matkę, że przeklęła córkę, a ta zamieniła się w kamień. Choć historia ta jest jedynie ludowym podaniem, pokazuje, jak wielką tajemnicą przez stulecia pozostawały pruskie posągi.
Do dziś nie wiadomo z całkowitą pewnością, kogo przedstawiały baby pruskie i jaką pełniły funkcję. Według współczesnych badań mogły być związane z kultem przodków i upamiętniać dawnych wojowników, którym oddawano cześć jako opiekunom swoich potomków. Inni badacze twierdzą, że może były rzeźbami pokutnymi albo pełniły funkcję rodzaju kamieni granicznych.
Baba pruska wmurowana w kościół
Większość bab pruskich zachowała się jako wolnostojące kamienne pomniki. Istnieją jednak wyjątki, które budzą szczególne zainteresowanie historyków. Jednym z nich jest baba pruska znajdująca się w Prątnicy, wmurowana w ścianę kruchty średniowiecznego kościoła.
Dlaczego znalazła się właśnie tam? Odpowiedzi nie znamy. Badacze przypuszczają jednak, że poziome wmurowanie posągu mogło być celowym działaniem i miało symbolizować triumf chrześcijaństwa nad dawnymi wierzeniami pogańskimi.
Cyfrowe życie dawnych pomników
Baby pruskie są jednymi z nielicznych materialnych śladów po dawnych mieszkańcach regionu. Dlatego specjaliści z Regionalnej Pracowni Digitalizacji postanowili je szczegółowo udokumentować. Wszystkie zachowane na terenie województwa warmińsko-mazurskiego baby pruskie zostały zeskanowane i sfotografowane, a ich opisy przygotował archeolog Jerzy Łapo. Cyfrowe wersje bab pruskich dostępne są na stronie cyfrowewm.pl, ale wizerunki części z nich można również zobaczyć na wystawie „Sacrum. Opowieść o kościołach Warmii i Mazur”. Takie mniejsze, kamienne wersje bab pruskich, jako element scenografii, witają odwiedzających.
O wystawie „Sacrum. Opowieść o kościołach Warmii i Mazur”
Wystawa to multimedialna podróż przez dzieje regionu – od dawnych wierzeń i czasów pogańskich, przez średniowieczne świątynie oraz okres reformacji, aż po współczesną różnorodność religijną. Dzięki wykorzystaniu hologramów, projekcji, mappingu oraz nowoczesnych rozwiązań multimedialnych historia Warmii i Mazur staje się angażującym doświadczeniem dla zwiedzających w każdym wieku.
Wystawa czynna jest w każdą środę w godzinach 12:00–20:00. Osoby indywidualne mogą zwiedzać ją bez wcześniejszej rezerwacji, natomiast grupy zorganizowane mogą umówić się na wybrane terminy poprzez stronę internetową https://www.cyfrowewm.pl/wydarzenia/3/wystawa-multimedialna-sacrum-opowiesc-o-kosciolach-warmii-i-mazur lub telefonicznie pod nr 667 636 211.
Wystawę można zwiedzać nieodpłatnie.