Ptaki Elbląga: Gawron (odc. 2)

Od kruka gawron jest dużo mniejszy, ma mniejszy dziób, a od wrony odróżnia go ubarwienie upierzenia, które u gawrona jest jednolicie czarne z niebiesko-fioletowym połyskiem, a u wrony - siwo-czarne (jak brzmi pełna nazwa gatunkowa „wrona siwa”).

 

Przelot na noclegowisko (fot. Mirosław Gawron)

 

Stare ptaki posiadają nieopierzoną skórę u nasady dzioba zwaną ,,łysiną”, która jest widoczna z daleka. Młode podloty nie posiadają tej cechy, przez co upodabniają się do niedawna uznawanego jako podgatunek (2003 rok) wrony - czarnowrona. Na pozór czarne jednobarwne dla nas ptaki odróżniają się między sobą, gdyż pióra gawronów posiadają mikroskopijne pryzmaty, które to pod różnym kątem odbijają światło widoczne dla innych gawronów. W ten sposób każdy osobnik widziany i rozpoznawany jest przez ptaki inaczej.

 

Część kolonii lęgowej (fot. Mirosław Gawron)

 

Gawronów ubywa, ale jest też nutka optymizmu

Przylatujące do miasta na noclegowisko ptaki w okolice dworców, jednostek wojskowych lub szpitali, gdzie jest cieplej i bezpieczniej zajmują wierzchołki drzew, ale według panującej hierarchii. Najwyżej siedzą ptaki stare, doświadczone. Niższe stanowiska zajmują gawrony młodsze, słabsze, mało doświadczone, które to nierzadko są zabrudzone odchodami przez te siedzące wyżej. Głośnym krakaniem ptaki informują się, gdzie znalazły obfitość pożywienia za miastem i dlatego zdarza się, że grupy łączą się w większe stada i po noclegu lecą tam razem. W ostatnich latach w naszym mieście i okolicach gawronów generalnie ubywa, chociaż w porównaniu z innymi regionami liczebnie nie jesteśmy na końcu, a raczej w czołówce, a ostatnie sezony lęgowe 2025/26 napawają optymizmem.

Lęgi gawronów śledzę od bardzo dawna, bo od lat 70. ubiegłego wieku i twierdzę, że od tych lat w Polsce corocznie niestety w bardzo szybkim tempie ubywa tych pożytecznych, chociaż dla niektórych uciążliwych ptaków. Pamiętam bardzo duże kolonie. W samym mieście obecnie jest ich o wiele mniej. Przyczyn jest kilka. Ogólnie można twierdzić, że na skutek antropopresji, czyli szkodliwych działań człowieka.

 

W okolicy tego parku przy ul. Sadowej/Bema była kiedyś kolonia gawronów, od kilkunastu lat ptaki omijają to miejsce (fot. Mirosław Gawron)

 

Miasto się zmienia, rozrasta, powstają nowe osiedla z niewielkimi młodymi nasadzeniami, które nie sprzyjają zakładaniu nowych kolonii lęgowych. Te stare są często likwidowane. Coraz mniej jest miejsc dogodnych dla tych ptaków. My mamy to szczęście, że nasze miejscowe lotnisko Areoklubu stwarza możliwości do żerowania dla krukowatych. W sezonie lęgowym 2025 w samym mieście ptaki utworzyły kolonie lęgowe przy ul. Żeromskiego 2, Pl. Dworcowym, ul Krótkiej 5, ul. Mącznej 8A, ul. Hetmańskiej 26, Al. Tysiąclecia 10, ul. Traugutta 19, ul. Żeromskiego 22, ul. Grottgera 71, ul. Lotniczej 6, ul. Grunwaldzkiej 235, ul. Browarnej 50, ul. Świerkowa 28, gdzie suma gniazd wyniosła ponad 260 szt. W obecnym sezonie, czyli 2026 r., przybyło gniazd i suma wyniosła 350 szt. Ciekawym a zarazem dziwnym jest fakt, że w potencjalnym, jakby mogło się wydawać super miejscu na lęgi, jakim jest dawny cmentarz przy ul Bema/ Sadowa, gdzie niegdyś była kolonia gawronów, od kilkunastu lat ptaki omijają to miejsce.

 

Młode opuszczają gniazdo po miesiącu

Gawrony już w lutym przystępują do toków. Wczesną wiosną odbudowują swe podniszczone gniazda, aby w kwietniu przystąpić do lęgów. Gniazda wykonane są z suchych gałązek ułożonych w kształcie półkuli często na topoli, klonie, jesionie, sośnie, brzozie, dębie, kasztanowcu, modrzewiu, lipie, wiązie lub nawet na robinii, czyli akacji. W zniesieniu jest zwykle od 2-5 jaj o bardzo zmiennym zabarwieniu. Okres wysiadywania trwa ok. 18 dni, a po miesiącu młode ptaki opuszczają gniazdo.

Pod koniec października na miejsce ,,naszych” lęgowych gawronów przylatują ptaki zimujące z północy. Na ogół są one bardziej towarzyskie i mniej płochliwe od lęgowych. Natomiast pod koniec marca zimujące gawrony z północy odlatują na wschód, a na ich miejsce przylatuje populacja lęgowa z zachodnioeuropejskich zimowisk.

 

 

Stary gawron (fot. Mirosław Gawron)

Młody gawron (fot. Mirosław Gawron)

W maju 2007 r., gdy byłem w kolonii lęgowej w Kwietniewie, po wydaniu przez jednego z ptaków głosu ostrzegawczego, zleciało się całe stado, wydając przeraźliwe krzyki. Ale po chwili, gdy rozpoznały, że nic im nie grozi z mojej strony, uspokoiły się. Wydało mi się to dziwne, bo ptaki powinny być przyzwyczajone do obecności człowieka z uwagi na to, że kolonia lęgowa znajdowała się blisko kościoła. Być może reagowały tak na obcego? Nie wiem. Czasem zastanawiam się, czy nazwisko to nomen omen, ale należę do niewielu ludzi, którzy znają swoje nazwisko po łacinie. A brzmi ono: Corvus frugilegus.

 

Zapraszamy na cykl artykułów Mirosława Gawrona w portElu

Mirosław Gawron jest elblążaninem, działaczem na rzecz ochrony przyrody. To wieloletni współpracownik Stacji Ornitologicznej Polskiej Akademii Nauk w Górkach Wschodnich oraz Nadleśnictwa Elbląg.

Ornitolog, fotograf, publicysta, aktywista i promotor przyrody w mediach społecznościowych. Pomysłodawca akcji instalowania budek lęgowych dla ptaków w Elblągu jak i okolicach, platform dla rybitw, i koszy dla sów. Nagrodzony dyplomem za wybitną działalność na rzecz ochrony przyrody i właściwego kształtowania środowiska przyrodniczego przez Ligę Ochrony Przyrody, Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności Zarząd Województwa w Elblągu.

Zdobywca drugiego miejsca w ogólnopolskim konkursie za kształtowanie świadomości proekologicznej społeczeństwa. Członek Lokalnej Grupy ds. Ochrony Wilka na Wysoczyźnie Elbląskiej.

Czynnie zaangażowany w ochronę ptaków w miastach. Nagrodzony medalem i dyplomem za długoletnie, bezinteresowne działania na rzecz ochrony awifauny Wysoczyzny Elbląskiej i propagowanie wiedzy o ptakach naszego regionu, za zasługi dla Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej w kategorii Ochrona Przyrody.

Mirosław Gawron opowiada na portElu o przyrodzie, która nas otacza. Artykuły będą ukazywać się w co drugą niedzielę.

 

Kolejny odcinek ukaże się 10 maja. Zapraszamy do lektury!