Elbląg stolicą nowego województwa? Zaskakująca wizja prezydenta
Czy Elbląg ma szansę zostać w przyszłości stolicą województwa żuławskiego? Taką wizję kreśli prezydent Michał Missan, tłumacząc dlaczego nasze miasto nie wejdzie do pomorskiej metropolii. Powody są dwa: twarde prawo i geografia.
Wiadomo już, że przynajmniej na razie Elbląg nie przystąpi do Gdańskiego Obszaru Metropolitarnego, który tworzą samorządy województwa pomorskiego. Jedną z przyczyn braku inicjatywy prezydenta w tej sprawie są jego zdaniem niekorzystne opinie prawne. Główną przeszkodą wskazaną przez prof. Marka Chmaja, autora ekspertyzy, jest brak ciągłości terytorialnej Elbląga z nową metropolią. Nasze miasto nie sąsiaduje bowiem z żadnym samorządem, który wchodzi w jej skład.
Sąsiedzi blokują dostęp do metropolii
Na "przeszkodzie" stoi... gmina wiejska Elbląg, która nie jest członkiem GOM i w której nie było dotąd dyskusji o ewentualnym przystąpieniu do metropolii. To właśnie ona graniczy z gminą Nowy Dwór Gdański, należącą do pomorskiej metropolii. Drugą „przeszkodą” jest gmina Gronowo Elbląskie, również pozostająca poza związkiem, która graniczy z powiatem malborskim, czyli kolejnym członkiem GOM.
„Terytorium GME [Gminy Miasto Elbląg – przyp. red.] nie przylega bezpośrednio do projektowanego obszaru związku. Żadna z gmin graniczących z GME nie jest w analizowanym wariancie przewidziana do objęcia związkiem, wobec czego samodzielne włączenie GME prowadziłoby do powstania przestrzennie odseparowanej części jego obszaru. Tak ukształtowany obszar nie byłby zaś spójny pod względem przestrzennym w rozumieniu art. 1 ust. 2 U.Z.M.P. [ustawy o związku metropolitalnym w woj. pomorskim – przyp. red.]. Powiązania funkcjonalne GME z Obszarem Trójmiasta nie przesądzają same przez się o dopuszczalności objęcia jej związkiem. Niezależnie od ich intensywności odrębnej oceny wymaga bowiem spełnienie wymogów dotyczących przestrzennego ukształtowania obszaru związku” – czytamy w opinii prof. Marka Chmaja.
Przywołany przez autora opinii przepis brzmi jasno: „Związek metropolitalny jest zrzeszeniem gmin lub powiatów województwa pomorskiego charakteryzujących się istnieniem silnych powiązań funkcjonalnych i zaawansowaniem procesów urbanizacyjnych, położonych na obszarze spójnym pod względem przestrzennym, który zamieszkuje co najmniej 1 000 000 mieszkańców”.
W swojej opinii prof. Marek Chmaj wskazuje ponadto na ewentualną niezgodność przyłączenia Elbląga do metropolii także z innymi przepisami tej ustawy.
Ratusz tłumaczy zmianę kursu
Dlaczego w takim razie elbląska Rada Miejska w maju tego roku podjęła uchwałę – apel do władz RP w celu umożliwienia przystąpienia Elbląga do pomorskiej metropolii?
„W maju 2026 r., kiedy Rada Miejska wyraziła wolę podjęcia działań zmierzających do przystąpienia Elbląga do związku metropolitalnego, nieznany był końcowy kształt procedowanej ustawy, jej projekt znajdował się jeszcze w toku procedury legislacyjnej. Ostateczne zapisy ustawy, jak się okazało po jej uchwaleniu, nie dają nam takiej możliwości” – wyjaśnia prezydent Michał Missan w odpowiedzi na interpelację złożoną przez radnych Prawa i Sprawiedliwości: Rafała Traksa i Sebastiana Czyżyka-Skoczyka.
Plan B: Silny subregion i... województwo żuławskie?
Zdaniem prezydenta priorytetem Elbląga powinien być rozwój lokalnego Związku Gmin i Powiatów Subregionu Zalewu Wiślanego, co nie wyklucza współpracy z Gdańskim Obszarem Metropolitalnym. W skład tego subregionu wchodzi 18 samorządów z powiatów elbląskiego i braniewskiego, w których mieszka łącznie ok. 200 tys. osób.
„Związek ten daje możliwość wspólnego działania wokół konkretnych interesów gospodarczych, transportowych i turystycznych. Chcemy wykorzystać tę strukturę, bazując na dotychczasowych doświadczeniach ze współpracy w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych. To bardzo ważny aspekt, szczególnie w kontekście zdobywania unijnych środków w przyszłej perspektywie finansowej 2028–2034. Silny Elbląg i subregion to w przyszłości silna pozycja w rozmowach z Gdańskiem, Olsztynem, Warszawą i Brukselą” – argumentuje prezydent.
Warto też zwrócić uwagę na toczące się w parlamencie prace dotyczące ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych. Wprowadzi ona możliwość przekształcania związków subregionalnych w tzw. związki rozwojowe. Będą one miały udział w wpływach z podatku dochodowego (PIT/CIT) oraz możliwość realizacji wspólnych zadań publicznych. Ustawa wprowadzi jednak zakaz jednoczesnego członkostwa w metropolii i związku rozwojowym – co oznacza, że samorządy muszą wybrać jedną ścieżkę.
Na koniec prezydent kreśli jeszcze zaskakującą wizję przyszłości miasta:
„Jednocześnie, o czym już wielokrotnie mówiłem, głęboko wierzę, że jeśli kiedykolwiek będzie planowana zmiana podziału administracyjnego kraju, to Elbląg jako lider silnego subregionu będzie miał dużo większe szanse na bycie stolicą województwa, np. żuławskiego, niż będąc kolejnym ośrodkiem w metropolii pomorskiej czy jak obecnie w województwie warmińsko-mazurskim” – podsumowuje Michał Missan.