Kiedy świat się zatrzymuje - o żałobie, stracie i życiu po odejściu bliskiej osoby
Miesiąc listopad dla wielu z nas jest miesiącem, który skłania do refleksji nad przemijaniem. W sposób szczególny wspominamy naszych bliskich, których nie ma już wsród nas. Czym jest dla nas strata? Czy myślimy podobnie o przemijaniu? W jaki sposób możemy poradzić sobie z żałobą? W rozmowie z psycholog Agnieszką Miernik, przybliżymy perspektywę osób znajdujących się w kryzysie żałoby.
- Doświadczenie kryzysu utraty jest częścią naszego życia. Czy dotyczy on tylko spraw ostatecznych?
- Mówiąc o kryzysie utraty możemy mieć na myśli szereg sytuacji, z jakimi spotykamy się na różnych etapach naszego życia. Wynika to z naszego rozwoju, czyli od chwili poczęcia, aż do śmierci. Jednakże rzadko zdajemy sobie z tego sprawę. Autorka Judith Viorst w swojej książce pt. „To co musimy utracić” pisze: Droga ludzkiego rozwoju stanowi pasmo wyrzeczeń. Przez całe życie wzrastamy wyrzekając się czegoś i z czegoś rezygnując. Dla kogoś stratą może być rezygnacja z marzeń o idealnym związku i godzenie się na tworzenie więzi niedoskonałych. Dla innej osoby będzie nią własne ograniczenie fizyczne i słabości na skutek przebytej choroby. Z kolei dla osób będących w „połowie” życia, poczuciem straty może być miniony czas. Jak widać, podejście do straty może mieć wiele aspektów.
- Czyli stratą również jest przemijanie?
- Myślę, że tak. Początkowo zaczynamy oswajać się z faktem, że nasi bliscy nie zawsze z nami będą. Doceniamy czas jaki możemy razem spędzić. Następnie zaczynamy uświadamiać sobie naszą własną śmiertelność. Wraz z upływem lat dostrzegamy swoje słabości i pogarszającą się fizyczność. Wszystkie te doświadczenia mogą wiązać się z poczuciem utraty, które może przerodzić się w kryzys.
- W jaki sposób utrata bliskiej osoby wpływa na nasze życie?
- Utrata kogoś bliskiego jest największym z kryzysów utraty jakiego można doświadczyć. Na skutek śmierci współmałżonka, rodzica czy dziecka, doświadczamy bardzo silnych emocji wywołanych zerwaniem więzi, dotychczasowe życie bardzo się zmienia. Naruszone zostaje nasze poczucie bezpieczeństwa, przekonanie o stabilności świata, a czasami także relacje z innymi bliskimi. Żałoba jest procesem związanym z przeżywaniem bólu i cierpienia po stracie bliskiej osoby, na co istotny wpływ mają okoliczności czasowe. Mam tu na myśli śmierć w wyniku wypadku, nagłą, na którą nikt z bliskich nie był gotowy albo taką, która nastąpiła po długiej chorobie. W inny sposób przeżywana jest żałoba po osobie starszej, ponieważ uwzględnia ona naturalny cykl życia. Ponadto nie bez znaczenia są więzi emocjonalne jakie nas łączyły.
- W obliczu takiej tragedii jakie są ludzkie reakcje ?
- Przede wszystkim chciałabym zaznaczyć, że każda osoba przeżywa stratę w sposób indywidualny. Warunkują ją czynniki psychofizyczne czy kulturowe. Osoba w żałobie doświadcza głębokiego poczucie smutku, który czasami może mieć tendencje depresyjne. Ponadto odczuwane mogą być dolegliwości somatyczne. Dodatkowo może nastąpić utrata zdolności w funkcjonowaniu psychospołecznym na dotychczasowym poziomie. Może występować intensywna koncentracja na osobie zmarłego, wspominanie a wręcz identyfikacja z nim. Jednak zdarza się również, że bliski usuwa wszystkie przedmioty po zmarłym i uwalnia się od wszelkich wspomnień. Ważne jest, aby nie stawiać oczekiwań co do możliwości nadejścia zakończenia żałoby.
- W jaki sposób można pomóc takim osobom?
- Osoby w żałobie często wykorzystują własny potencjał do radzenia sobie w kryzysie związanym z utratą. Jednakże wsparcie otoczenia może odegrać tu istotną rolę. Podstawową kwestią jest towarzyszenie, bycie dostępnym i uważnym. Powinniśmy mieć akceptację na przeżywanie trudnych emocji, otwarte ich wyrażanie poprzez płacz, aby rozładować napięcie. Zdarza się, że emocje te są skierowane do bliskiego otoczenia lub osoby zmarłej. Tłumienie emocji sprawia, że przeżywane trudności może narastać. Naszą pomoc możemy zacząć od wykonania telefonu czy napisania wiadomości. Nie czekajmy na gest ze strony osoby będącej w żałobie, ponieważ ona może nie mieć na to siły. Postarajmy się aby ten kontakt wyszedł od nas i był szczery. Niech słowa „możesz na mnie liczyć”, będą miały odzwierciedlenie w czynach. Nie bójmy się tego.
- Czy w procesie żałoby powinniśmy korzystać ze wsparcia specjalistów?
- Myślę, że warto o tym pomyśleć. Zwłaszcza kiedy widzimy, że osoba nie radzi sobie z emocjami, ma trudności ze snem albo zamyka się w sobie. Pamiętajmy, że nasz indywidualny stosunek do zmarłego również może utrudniać niesienie pomocy, ponieważ jest to zbyt dużym obciążeniem emocjonalnym. Zmarły dla każdego członka rodziny był inną osobą: synem, ojcem, mężem. Oznacza to, że pamięć po nim będzie znaczyła coś innego dla każdej z tych osób. Również z tego powodu warto jest skorzystać z pomocy specjalisty, aby proces żałoby przebiegł w sposób prawidłowy.
- Proszę powiedzieć, co Pani zdaniem może być najtrudniejsze dla osoby, która znalazła się w tej sytuacji?
- Myślę, że najtrudniejsze jest uświadomienie sobie nieodwracalność straty, że już nigdy nie będziemy mogli spotkać naszego bliskiego i z nim porozmawiać. Ponadto bardzo trudna jest samotność, a raczej poczucie osamotnienia, które jest najbardziej dotkliwe w późniejszym okresie żałoby. Wszyscy inni zaczynają wracać do swoich dawnych obowiązków, a my zostajemy w nowej, bardzo trudnej rzeczywistości. Dlatego pamiętajmy jak ważny jest kontakt z drugim człowiekiem. Niech to będzie spotkanie, rozmowa czy wspólne milczenie.
- Dziękuję za rozmowę.
Jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich zmaga się z trudnościami emocjonalnymi, przechodzi kryzys psychiczny albo po prostu potrzebuje rozmowy – warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia.
Agnieszka Miernik, psycholog z wieloletnim doświadczeniem w pracy z osobami w kryzysie, zaprasza do swojego gabinetu w Elblągu. Rozmowa może być pierwszym krokiem do zmiany. Nie odkładaj jej na później – zadbaj o siebie i swoich bliskich już dziś.
Agnieszka Miernik – psycholog
ul. Słoneczna 7/2, Elbląg
tel. +48 604 181 398
Twoje zdrowie psychiczne ma znaczenie.