UWAGA!

Drogi Czytelniku,

uprzejmie informujemy, że w związku z wejściem w życie Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych stworzyliśmy zgodną z nim politykę prywatności. Regulacje RODO zmuszają nas do wystąpienia z prośbą do Ciebie o zaakceptowanie jego postanowień, chociaż z praktycznego punktu widzenia nic się nie zmienia w sposobie korzystania z naszego serwisu.

Jedyną rzeczą, która może budzić Twoje obawy jest profilowanie. Wyjaśniamy, że w naszym przypadku, tak jak dotychczas, skutkuje ono wyłącznie tym, że jeśli uprzednio byłeś/aś na stronie jakiegoś biura podróży, to z dużym prawdopodobieństwem nasi zaufani partnerzy reklamowi tacy jak Google serwować będą banery z widokami złocistych plaż.

Prosimy zapoznać się z polityką prywatności stosowaną na naszej stronie i zaakceptować jej postanowienia.

Może później

Gdy śliczna panna..., czyli historia jednej kolędy

 
Elbląg, Gdy śliczna panna..., czyli historia jednej kolędy
(fot. Anna Dembińska)

To, co wyróżnia okres Bożego Narodzenia, to rozbrzmiewające kolędy śpiewane nie tylko w kościołach, ale też w domach, na ulicach i podczas okolicznościowych spotkań. „Gdy śliczna Panna” to jedna z najbardziej popularnych kolęd polskich nieznanego autora. Zarówno słowa utworu, jak i melodia pochodzą z początku XVIII wieku.

Kolędy to popularna nazwa pieśni kościelnych i domowych o Bożym Narodzeniu, których pierwotne autorstwo przypisywano św. Franciszkowi z Asyżu. Polskie słowo „kolęda” pochodzi od łacińskiego "calendae" oznaczającego w Cesarstwie Rzymskim pierwszy dzień każdego miesiąca. W naszym kraju kolędami początkowo nazywano pieśni noworoczne, składające się zawsze z trzech części, tj.: życzeń powodzenia, szczęścia i urodzaju; prośby o datek oraz podziękowania za dar noworoczny, zwany podarzą lub kolędą właśnie. Tekst takiej kolędy, pełen archaizmów językowych, został wydrukowany po raz pierwszy w 1543 r. w zbiorku Rurale Ludicium, to jest Ludycje wieśne na ten nowy rok 1544, wydanym w Krakowie przez M. Zajcewica. Od bardziej majestatycznych kolęd odróżniają się pastorałki. Jako że śpiewano je przede wszystkim podczas zabaw i spotkań sąsiedzkich, jasełek i pochodów kolędników od domu do domu, mają skoczny charakter, nie ma w nich też szczególnego miejsca na zadumę. Po raz pierwszy zostały zebrane i wydane drukiem w Krakowie przez ks. Michała Mioduszewskiego pt. Pastorałki i kolędy z melodiami z 1843 roku.

 

Śliczna Panienka Jezusa zrodziła

Ten utwór, podobnie śpiewany jako kołysanka tak, jak kolęda „Gdy śliczna Panna”, przesiąknięty czułością i ckliwością, nawiązuje do macierzyństwa Maryi. Pieśń ta była jedną z najpopularniejszych klasztornych kolęd, czego dowodzi fakt, że figuruje we wszystkich niemal rękopisach. O ile warianty tekstu są w tych zapisach minimalne, to melodia w każdym z klasztorów była inna. Z XVIII-wiecznych zbiorów drukowanych zamieścił ją jedynie Szlichtyn w Kantyczkach z 1767 (i 1785) r. w dziale „pieśni nowych”. Liczy ona u niego 7 zwrotek, podczas gdy w zapisach klasztornych i u Mioduszewskiego ma od 15 do 17. W kantyczce Chybińskiego, gdzie figuruje bez melodii, nosi ona tytuł Siano najdelikatniejsze. Obecnie jest niemal zapomniany, ponieważ dużo bardziej popularna jest podobna w przekazie kolęda zatytułowana „Jezus Malusieńki”, która podana przez Mioduszewskiego w Pastorałkach i kolędach z 1843 r. nieznacznie różni się od wersji śpiewanej współcześnie, którą podajemy dla porównania. Melodię przekazują rękopisy karmelitańskie: kantyczka Chybińskiego oraz rękopis z biblioteki klasztornej (sygn. 95), a także jeden z rękopisów franciszkanek z I poł. XVIII w. Słów utworu nie podają XVIII-wieczne zbiory drukowane. Zamieszczają je tylko niektóre rękopisy: Biblioteki Jagiellońskiej (3639 i 3640) oraz staniątecki z 1754 r. (Gąsiorowskiej). Kolęda nosi tam tytuł Kommizeracyja, a tekst liczy 12–13 zwrotek, przy czym dalsze strofy tracą charakter epicki, przechodząc do adoracyjnych rozważań.

 

Śliczna Panienka Jezusa zrodziła,

w stajni powiwszy, siankiem Go nakryła.

O siano, siano, siano jak lilija,

na którym kładzie Jezusa Maryja.

 

Dziwna na świecie stała się odmiana,

że Nazareński Kwiat wrzucon do siana.

O siano, siano, co to tobie było,

że będąc sianem w kwiateś się zmieniło.

 

Lecz to dziwniejsza, że Pan, ogniem bywszy,

w siano się ukrył, siana nie spaliwszy.

O siano, siano, czemu nie gorejesz,

czemu przynajmniej Pana nie zagrzejesz.

 

Wynijdź królestwo światowe, do Pana,

patrz, jak król leży twój na wiązce siana.

O siano, siano, królewskie bławaty

przechodzisz w cenie, świata majestaty.

 

 

Jezus malusieńki

Jezus malusieńki leży wśród stajenki

Płacze z zimna nie dała mu matula sukienki.

Płacze z zimna nie dała mu matula sukienki.

 

Bo uboga była, rąbek z głowy zdjęła,

w który Dziecię owinąwszy, siankiem Je okryła

w który Dziecię owinąwszy, siankiem Je okryła

 

Nie ma kolebeczki, ani poduszeczki,

We żłobie Mu położyła siana pod główeczki.

We żłobie Mu położyła siana pod główeczki.

 

Dziecina się kwili, Matuleńka lili

w nóżki zimno, żłobek twardy, stajenka się chyli

w nóżki zimno, żłobek twardy, stajenka się chyli

 

Matusia truchleje, serdeczne łzy leje

O mój Synu, wola Twoja, nie moja się dzieje.

O mój Synu, wola Twoja, nie moja się dzieje.

 

Przestań płakać, proszę, bo żalu nie zniosę

Dosyć go mam z męki Twojej, którą w sercu noszę.

Dosyć go mam z męki Twojej, którą w sercu noszę.

 

Józefie stareńki, daj z ogniem fajerki

Grzać Dziecinę, sam co prędzej podpieraj stajenki.

Grzać Dziecinę, sam co prędzej podpieraj stajenki,

 

Pokłon oddawajmy, Bogiem go wyznajmy

To Dzieciątko ubożuchne ludziom ogłaszajmy.

To Dzieciątko ubożuchne ludziom ogłaszajmy.

 

Niech Go wszyscy znają, serdecznie kochają

Za tak wielkie poniżenie chwałę Mu oddają

Za tak wielkie poniżenie chwałę Mu oddają.

 

Źródła: Polskie kolędy i pastorałki: antologia, Kraków 1989; Cyfrowa Biblioteka Piosenki Polskiej.

M. Kowalczyk
Polub ten artykuł
Polub portEl.pl
A moim zdaniem...

Przeczytaj też co działo się w Elblągu wcześniej

Zamieszczenie następnej opinii do tego artykułu wymaga zalogowania

W formularzu stwierdzono błędy!

Ok
Dodawanie opinii
Aby zamieścić swoje zdjęcie lub avatar przy opiniach proszę dokonać wpisu do galerii Czytelników.
NOWOŚĆ! Dział "A moim zdaniem" obsługuje hashtagi.
Dołącz zdjęcie:

Podpis:

Jeśli chcesz mieć unikalny i zastrzeżony podpis
zarejestruj się.
E-mail:(opcjonalnie)
  • Pod krzyżem pod tym znakiem Polska jest w niewoli a Polak biedakiem
  • ***** ***
    Zgłoś do moderacji     Odpowiedz
    3
    4
    ***** ***(2020-12-26)
  • Jak to dziwnie brzmi w lewicowym Portelu, jacyz oni sa przewrotni I falszywi. Garbusiarz cyklista
  • „Śliczna Panna” to kolejny obraz katolickiej wiary, która wypacza Biblię i depcze słowo Boże. Kościół katolicki za wszelka cenę na pierwszym miejscu stawia Maryje, tak jak Demeter matka dziewica, królowa przyrody tak w katolicyzmie królowa ziemi jest Maryja, który przypisuje sobie wszystkie atrybuty Jezusa. Jaki kościół katolicki ma w tym cel? Zdeptać Jezusa. .. odwieść ludzkość od niego i zastąpić go nowymi, innymi bożkami. To samo ma się do czczenia dnia niedzieli. 10 przykazań Biblijnych mówi o czczenia Sabatu, czyli Soboty. Już wkrótce będziemy światkami, tego, ze każda niedziela będzie wolna. .. pijaństwo i relaks. A to wszystko kosztem upadku moralności czlowieka. Budźcie się bracia katolicy.
  • RobertKoliński Czy autor/ka artykułu M. Kowalczyk to przypadkiem jest ta sama dr Marta Kowalczyk, urodzona i mieszkająca w naszym mieście, obecnie wykładająca na UWM w Olsztynie na kierunku Nauk o Rodzinie, która popełniła również m. in. wczorajszy artykuł o "wydarzeniu, które zmieniło świat"? Bo jeśli tak, to chciałem tylko powiedzieć - wczoraj sobie już darowałem, bo w końcu święta i nie chciałem marudzić, ale prawda ta powinna wybrzmieć głośno, zwłaszcza wobec katolicko-tradycjonalistycznej, reakcyjnej linii obranej w te dni przez Redakcję PortEL-u - że mityczny Jezus Chrystus nigdy w rzeczywistości nie istniał i jest bohaterem literackim o interesującym nawet dorobku społecznym, ale jednak ciągle postacią całkowicie fantastyczną i fikcyjną, której faktycznego, historycznego istnienia dowodów NIE MA najmniejszych. A jeżeli się mylę, to oczywiście liczę że zarówno Autorka, jak i bogobojni Czytelnicy napełnieni Duchem, z mojej niesłusznej drogi a błędnego podejścia do rzeczywistości mję sprowadzą i takie dowody niechybnie wskażą. Czekając na tego Godota pozdrawiam z okazji Zimowego Przesilenia i sławię przy okazji Słońce Niezwyciężone - Ave Sol Invictus!:) Hashtagi: #SlawaSlowianskimBogom, #MokoszyiWelesowiChwala
  • @Janklif - jaki przyswietla ci cel piszac to nie musisz byc katolikiem nikt cie nie zmusza widze ze na wierze jakiej kolwiek znasz sie jak kura na pieprzu nie odpowiadaja ci swieta to zycz swoim bliskim dobrego roku i w Nowy Rok dawaj prezenty
  • Tylko, że Ci nie wierzący wolne w pracy na święta to pierwsi biorą - może akurat nie Pan Robert K, bo ten nie pracuje tylko ma aspiracje polityczne, nie narobić się a kasę brać. Choinkę też ubierają - rozumiem, że to z tradycji, ale dzielenia się opłatkiem przez takich ludzi już nie rozumiem.
  • RobertKoliński @Tomasz85 - W 2020 roku na 13 dni świątecznych ustawowo przypadających na mieszkańca (nie dzięki łasce i decyzji klechy, ale decyzją parlamentu), ledwie 4 (słownie: cztery!)dni są świętami państwowymi - Nowy Rok, Święto Pracy, Święto Konstytucji i Święto Niepodległości. Pozostałe 9 dni świątecznych to lenistwo i wymysły religiantów nadwiślańskich więc proszę się uprzejmie od myślących, areligijnych obywateli odtentegować, albo wprowadzić sprawiedliwą i równą ilość dni wolnych od pracy dla wszystkich. Hashtagi: #lewica, #rownosc, #sprawidliwosc, #RiGCz, #SocRev
  • @RobertKoliński - Jezus był mityczny jak Twoja wypłata, darmozjadzie
  • @Jamaleg - @Jamaleg jezuicka - watykańska doktryna jasno mówi, że ich wyznawcy musza być biedakami. Polska, Filipiny, Meksyk, Brazylia itd, itd. .. to wszystko są kraje KATOLICKIE, a łączy je jedno. .. bieda, korupcja, niskie zarobki, pedofilia wśród księży, hipokryzja i podcieranie się Biblią. Bracia katolicy zapomnieli już o prawdzie Bożej i tworzą, swoje, własne prawa.
  • @Zbyszek 1 - Jak klerowi nie nadskakuje i trąbką nie gra, to lewicowy. Odpuść sobie Zbyszku
  • @Janklif - "watykańska doktryna jasno mówi, że ich wyznawcy musza być biedakami"- dokładnie tak jak napisałeś, tak jest od wieków
Reklama