Tragedia w Krakowie i fala kłamstw. Sprawdzamy najgłośniejsze fałszywe informacje
portEl.pl jest partnerem kampanii „Media przeciw dezinformacji”. Wspólnie z innymi redakcjami zachęcamy do sprawdzania informacji i odpowiedzialnego reagowania na manipulacje. Więcej o inicjatywie na stronie mediaprzeciwdezinformacji.pl. Dzisiaj rozprawiamy z się z dezinformacją wokół tragedii jaka miała miejsce w Krakowie.
Po tragedii w Krakowie przyszła fala kłamstw. Sprawdzamy najważniejsze z nich
Policji nie było na miejscu, napastnik był żołnierzem, na wieży ukrywał się kolejny sprawca — takie informacje obiegły internet po tragedii w Krakowie. Były fałszywe. Do tego doszły przerobione zdjęcia i teorie spiskowe. Wyjaśniamy, co wynika z dostępnych informacji i dlaczego warto zatrzymać się przed kolejnym udostępnieniem.
Po ataku z 7 listopada, w którym w Krakowie zginęło sześć osób, internet wypełniły relacje, nagrania i komentarze. Obok wiadomości o ofiarach i działaniach ratowników pojawiły się pogłoski przedstawiane jako pewniki. Część z nich została zdementowana jeszcze tego samego dnia. Mimo to nadal krążyły w mediach społecznościowych. Informacje i weryfikacje Demagoga.
Policja interweniowała. Co oznaczają 23 sekundy?
Jedna z pierwszych fałszywych narracji dotyczyła rzekomej nieobecności policjantów. Małopolska Policja poinformowała, że pierwszy patrol rozpoczął działania 23 sekundy po zgłoszeniu. To informacja o rozpoczęciu interwencji — nie o zakończeniu całej akcji. Rozróżnienie jest istotne, bo wyrwane z kontekstu liczby również mogą wprowadzać w błąd. Weryfikacja Demagoga.
Twierdzenie o braku funkcjonariuszy rozpowszechniał m.in. szef Telewizji Republika Tomasz Sakiewicz, sugerując, że policyjne rezerwy skierowano do Warszawy. Tymczasem, jak opisała „Rzeczpospolita”, podczas tej relacji za jego plecami znajdował się funkcjonariusz z widocznym policyjnym oznaczeniem. Pytania o przygotowanie służb i przebieg interwencji są zasadne. Odpowiedzi trzeba jednak szukać w dokumentacji i ustaleniach, a nie w nieprawdziwym stwierdzeniu, że policji nie było. Opis relacji i policyjnego dementi.
Ubranie przypominające mundur nie czyniło napastnika żołnierzem
Informację, że sprawca służył w Wojsku Polskim, stanowczo zdementował minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz. Poinformował, że mężczyzna nie był i nie jest żołnierzem WP. Wygląd napastnika nie stanowił dowodu jego przynależności do armii. Rzecznik Komendanta Głównego Policji potwierdził natomiast, że sprawca był obywatelem Polski. Dementi szefa MON i informacje policji w Radiu Kraków.
Na wieży nie potwierdzono drugiego napastnika
Nagrania działań policjantów przy kościele Mariackim posłużyły do rozpowszechniania wiadomości o kolejnym uzbrojonym sprawcy. Według wyjaśnienia małopolskiej policji osobą, która zwróciła uwagę funkcjonariuszy, był ksiądz wychodzący na taras. Samo nagranie interwencji było prawdziwe, ale dopisana do niego historia — fałszywa. To przykład manipulacji, która nie wymaga przerabiania obrazu: wystarczy nadać mu nieprawdziwy kontekst. Ustalenia opisane przez Interię.
Zdjęcia przerobione przez AI nie są dowodem
W sieci publikowano „wyostrzone” wizerunki napastnika oraz zmienione fotografie z mediów społecznościowych. Jak podała „Rzeczpospolita” za PAP, na jednym ze zdjęć dodano naszywkę z trzema strzałami, symbolem kojarzonym z ruchem antyfaszystowskim. Oryginalna fotografia jej nie zawierała. Taka przeróbka nie może dowodzić poglądów ani powiązań sprawcy. Opis manipulacji zdjęciami.
Kolejnym przykładem było rzekome wspólne zdjęcie napastnika z ministrem Marcinem Kierwińskim. Rzeczniczka MSWiA Karolina Gałecka określiła je jako fałszywy fotomontaż wygenerowany przy użyciu AI i zapowiedziała skierowanie sprawy do prokuratury. Informacja o dementi MSWiA.
Zasięg wpisu nie potwierdza jego treści
Niemal dwa miliony wyświetleń miał wpis przedstawiający innego mężczyznę jako brata sprawcy. Według relacji Interii pokazany na zdjęciach mężczyzna odciął się od tej historii, wyjaśniając, że była prowokacją zagranicznych blogerów zabiegających o popularność. Popularny post nie stał się przez to wiarygodnym źródłem informacji o rodzinie napastnika. Opis fałszywego wpisu.
Ratownicy medyczni dotarli po czterech minutach
Pomoc medyczna ruszyła w pierwszych minutach po zgłoszeniu. Jak poinformował wojewoda małopolski Krzysztof Jan Klęczar, pierwsze zespoły ratownictwa medycznego pojawiły się na miejscu po czterech minutach. To czas przyjazdu pierwszych zespołów, a nie wszystkich karetek uczestniczących w akcji. Informacja Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego.
Krakowskie Pogotowie Ratunkowe podało, że w działaniach uczestniczyło 15 jego zespołów. Zespół kierujący akcją medyczną dotarł po kilku minutach i natychmiast rozpoczął koordynowanie pomocy. Do sześciu krakowskich szpitali przewieziono 16 poszkodowanych. Pogotowie podkreśliło, że ratownicy pracowali w szczególnie trudnych i niebezpiecznych warunkach, pod ogromną presją. Te informacje przeczą sugestiom, że pomoc medyczna nie reagowała na tragedię. Komunikat Krakowskiego Pogotowia Ratunkowego.
Teorie spiskowe zastępowały dementowane pogłoski
Ministerstwo Cyfryzacji wskazało również fałszywe narracje przypisujące organizację zamachu polskiemu rządowi, Unii Europejskiej lub Ukrainie, a także twierdzenia o inscenizacji z udziałem statystów. Resort poinformował o zgłoszeniu platformom ponad dwóch tysięcy kont rozpowszechniających fałszywe przekazy.
Według komunikatu skumulowane zasięgi najpopularniejszych narracji przekroczyły w sobotę 200 milionów wyświetleń. To podana przez resort miara zasięgu, której nie należy utożsamiać z liczbą różnych odbiorców ani osób przekonanych przez dezinformację. Sam komunikat nie dowodzi też, że wszystkimi fałszywymi publikacjami kierował jeden ośrodek. Komunikat Ministerstwa Cyfryzacji opublikowany w PAP MediaRoom.
Osobnym problemem jest gloryfikowanie przemocy. „Rzeczpospolita” opisała pojawiające się po tragedii montaże przedstawiające napastnika jako internetowego idola. Warto pamiętać o ofiarach i ich bliskich także wtedy, gdy wybieramy materiały, którym poświęcamy uwagę. Artykuł o internetowym kulcie sprawcy.
Przed udostępnieniem wiadomości sprawdźmy autora, datę i pierwotne źródło. Zobaczmy, czy kolejne portale niezależnie potwierdzają informację, czy jedynie powtarzają ten sam wpis. Jeśli przekazaliśmy fałszywą wiadomość, opublikujmy sprostowanie. W sytuacji kryzysowej powstrzymanie się od rozpowszechnienia niesprawdzonej sensacji jest konkretną pomocą.